Rembrandt Harmensz van Ryn

Merhaba

Rembrandt Harmensz van Ryn (1606-1669)Hollandanın yalnız Barok devir için değil, bütün resim sanatı tarihinde yetiştirdiği en önemli sanatkâr Rembrandt Harmensz van Ryndır Leydende bir değirmencinin oğlu olarak dünyaya gelen Rembrandt, Leyden Üniversitesinde bir yıl kadar kaldıktan sonra tahsilini ressam olmak için terketmiş, gelişmesinde daha önemli olan Amsterdama gitmiştir ve ziyareti altı ay sürmüştür Burada Pieter Lastman ona İtalyan sanatının özelliklerini ve Caravaggioyu tanıtmış, böylece hiç İtalyaya gitmediği halde Caravaggio etkisini onun vasıtasıyla almıştır Bu önemli fakat kısa ziyaretten sonra Leydende yaptığı çalışmalar artık onun ismini yavaş yavaş tanıtmaya başlamıştı1631-32 yılında, tekrar Amsterdama gitti Orada sevgili karısı Saskia ile evlendi Saskia, zengin bir asılzade olan Van Uylenborchun kızı idi Bu evlilikten sonra Rembrandt, sanat eserlerini topladığı bir eve sahip oldu ve şehrin en ünlü ressamı olarak itibar gördü Ama ne yazık ki 1642 de taparcasına sevdiği karısı Saskia, geride Rembrandtı ve bir yaşındaki oğlu Titusu bırakarak öldü Bu sırada Gece Nöbeti adlı eseri de çok alışılmamış bir fikre dayandığı için beğenilmedi Karısının ölümünün verdiği üzüntü ve Gece Nöbetinin beğenilmemesine ilâveten Rembrandt, karısının iyi bir miras bırakmış olmasına rağmen, 15 yıl kadar sonra, kendisini nerede ise hapse götürecek kadar borca da girmişti Her şeyi, bütün malları, hatta resim koleksiyonu bile arttırma ile satıldı Karısının ölümünden bir müddet sonra beraber yaşamaya başladığı Hendrickje onu ve oğlunu himaye etti İlk karısı kadar sevgisini kazanan Hendrickje, onun en büyük desteği oldu Küçük bir eve taşındı ve eskisi gibi şaşaalı yaşamak yerine mütevazi bir hayat sürmeye başladı Bu yıllarda sosyete ile ilgisi de kesilen sanatkâr daha çok dini konulara döndü1662 de Hendrickje, 1668 de ise 27 yaşındaki oğlu Titus öldü Rembrandt oğlunun ardından ancak bir yıl daha yaşayabildi Son derece verimli olan Rembrandt hayatı boyunca 650 kadar eser yapmıştır Onun kadar çok kendi portresini yapan başka bir ressam yoktur Hayatının her devresine ait kendi portreleri vardır Bunlarda Rembrandt, hayal kırıklığının her anını derinliğine inen kendi analizi ile tespit etmiştir 60 kadar kendi portresi vardır Geride 300 kadar taslak ve 2000 e yakın desen bırakmıştırStüdyosunda yıllarca bir çok ressam yetiştirmiştir

Rembrandt denince akla resimde ışık-gölge sanatı gelir Rembrandt ışık-gölgeyi özel bir tarzda, ifadenin bir vasıtası olarak kullanmıştır Işık-gölgeyi İtalyanın yetiştirdiği büyük ustalardan Caravaggio da özel bir tarzda kullanmıştı Bütün Avrupa ressamları üzerinde önemli tesirler yapan Caravaggionun eserlerini, dolayısıyla ışık-gölgeciliğini, uzun zaman İtalyada kalan ve İtalyan sanatı tesirini hazmetmiş olan hocası Pieter Lastman vasıtasıyla tanımıştır Işık-gölge arasındaki zıddiyetten resimlerinin esas konusu olan insanın ruhi durumunu ifadede faydalanmış ve bu gaye ile kullanmıştır Rembrandtın resimlerindeki ışık çoğu zaman tek ve belirli bir kaynaktan gelmez, gökten yeryüzündeki bazı olayları aydınlatmak için gelen bir ilahi ışıktır bu()

Rembrandt, ışık-gölge kontrastından faydalanarak çirkin de olsa gerçekleri değiştirmeden vermeyi sadece yağlı boya eserlerinde değil gravürlerinde de başarmıştır Gayet kolay ve serbest çizgisi olan ve süratli çizimle çalışan sanatkâr bu teknikte çalışırken ince ince ve uzun zaman alan bakır kazıma veya tahta kesme tekniği yerine bakır levhanın balmumu ile kaplanıp bir iğne ile, daha sonra asitin tesiriyle istenen oyukları meydana getirecek olan çizim yolunu seçmiştir Böylece, kendi çizim tarzına uygun, yani daha serbest elle ve süratli çalışabiliyordu Bu teknikle yapmış olduğu çok sayıda eserleri vardır Yaratıcı muhayyele gücünün akıcılığını basit bir sulu boya resmi (c 1655-56, British Museum, Londra) bile ortaya koyar Bu resimde kolları üzerinde abanarak uzanan kadın, çok az çizgi ve lekelerle yapılıvermiştir Detaylar hakkında açık bir fikir vermek lüzumunu Rembrandt duymaz, göstermek istediğini en kısa yoldan seyirciye verir Nitekim önceleri paletinde birbirine iyice karıştırarak kullandığı boyaları gittikçe daha büyük fırça darbeleri halinde yan yana sürüvermiş, çirkin de olsa göstermek istediği şeyi, tasvir etmek istediği ifa deyi bütün çıplaklığı ile resme geçirmiştirOnun en çok ilgisini çeken şey insanların iç dünyasını, iç gerilimini, yaşadığı ızdırabın kişide meydana getirdiği psikolojik yapısını tasvir idi Pek güzel olmadığı halde, çirkin yanlarını hiç güzelleştirme çabası olmaksızın, olduğu gibi tesbit eden kendi portrelerinde, gençliğinden itibaren yaşadığı psikolojik durumunu kesintisiz olarak izlemek kabildir Son derece samimi olan portrelerinde tabiatın bir görünüşünün çalışmasını yapıyor, etrafında dikkatini çeken şeylerin, kendi duyuları ve hayali üzerindeki izlenimini tesbit ediyor gibidir Ölmeden bir yıl kadar önce yapmış olduğu, kendisini Democritus olarak gösteren portresinde (c 1668, Wallraf-Richartz Museum, Köln) ressamı karşımızda yaşlı, büyük tecrübelere sahip, çok akıllı ve kaderin sillelerine gülümsiyerek bakabilecek kadar olgun bir filozof olarak buluyoruz Kalın fırça darbeleriyle boyanmış portrede ışığın titrek kalitesi, kötü kaderiyle dengesini biraz kaybetmiş bir ifade de taşımıyor değildirRembrandt resimlerinde göstermeyi ana gaye edindiği iç dünyayı ifade etmek için hiç bir zaman büyük jestler ve hareketlere gerek duymamıştır Onun resimleri tiyatrovari ve yapmacıklı değil, samimidir O, dini konuları da resmederken din kitaplarını okur fakat orada bahsi geçenleri kendi hayalinde yaşattığı gibi ele alırdı

İncilden alınan bir konuyu, Müsrif Oğlun Dönüşü (c 1669, Hermitage, Leningrad) konusunu tasvir ederken Rembrandtın son yıllarında nasıl bir üslup noktasına vardığını görebiliyoruz Burada artık ruh? derinlik ve duygunun şiddetinin ifadesi tasvirin ağırbaşlılığı ile en yüksek dereceye ulaşmıştır Burada ne oğlun büyük hareketlerle babasına koşuşu, ne de babanın heyecanla karşılama hareketlerine rastlamıyoruz Baba, önüne gelip, başını ona bağış lamasını rica eder tarzda dayayan oğlunu iki elini omuz ve sırtına koyarak tutuyor ve büyük bir olgunlukla aşağı doğru bakarak düşüncelere dalıyor Yanlarında duran ve hafifçe yüzleri aydınlanmış, karanlık köşelerinden baba oğula bakan hizmetkarlar da olayın tesiriyle düşünceye dalmışlardır Günahkar oğlun babasına dönüşü son derece duygulandırıcı ve insani bir şekilde yorumlanmıştır

Rembrandt, o devirde Hollandada moda olan grup resimlerinde de çok başarılı olmuştur Çok sayıda yapmadığı bu tür resimlerin en tanınmışlarından biri Prof Tulpun Anatomi Dersidir (1632, Mauritshuis, Hague) Rembrandtın Leydenden Amsterdama yeni geldiği yıllarda aldığı bir sipariş üzerine yapmış olduğu bu eserde sekiz kişinin, belki de cerrahlar loncası mensuplarının portrelerini bir grup kompozisyonu içinde başarılı bir şekilde değerlendirmiştir Tablonun konusu o devir Hollandasına oldukça yabancıdır Meşhur cerrah Tulp, belki biraz sonra kesecekleri bir kadavra üzerinde ders vermektedir Tabii büyüklükte tasvir edilen doktorların her biri son derece dikkat ve açıklıkla ve her halde asıllarına çok benzetilerek tasvir edilmişlerdir Eserde figürlerin gözleri en dikkate değer taraflarıdır Doktorların her birinin paylaştığı merakın şiddeti, onların dış görünüşleri arasındaki farkları büyük ölçüde değerden düşürmektedir Pramidal kompozisyonun tek fonksiyonu birikmiş gerilimi toplama ve istenilen yöne sevketmedirKumaşçılar Loncası Meclisi (1662, Rijksmuseum, Amsterdam) grup portresinde Rembrandt onları toplantı halinde iken ele almıştır Bir masa etrafında toplananlar, seyircilerden biri tarafından yönetilen bir soru üzerine yüzlerini bize doğru çevirmişlerdir Orada oturan başkan, masanın üzerindeki bazı evraka işaret ederek henüz soruyu cevaplandırmış bulunuyor Fakat altı adamın da o soru üzerine ortak sorumluluklarından ötürü o anda kafasında aynı şey var Bu onları birleştiriyor Halbuki değişik karakter ve tabiatlarından dolayı, her birinin reaksiyonu farklı yüz ifadeleri, pozları ve hareketleri ile başka başka şekilde ortaya çıkıyorRembrandtın ilgisini çeken bir şey de o devirde önemli bir ticaret merkezi olan Amsterdam sokaklarında doğudan, bilhassa Osmanlı İmparatorluğundan gelen gemici ve tüccarların gözalıcı elbise ve kıyafetleri idi Işıkta parıldayan doğu kumaşlarını tasvir etmek zevki için Rembrandt tablolarına doğulu figürleri, bilhassa Türk figürlerini koymuş, kendini bir çok defalar sarıklı, kaftanlı, Türk kıyafeti içinde tasvir etmiştir Çok sıkıntılı bir hayat yaşayan Rembrandtın çok sayıda eserlerine Avrupanın hemen her müzesinde rastlanır Nurhan Atasoy, Avrupa Sanatı

Usta Ve Atölyesi
Zeynep Oral
Amsterdam, yeryüzünün en güzel kentlerinden biri Amsterdamlılar da Kuzeyin en Güneylisi Yani en güleryüzlüsü, en sıcakkanlısı ve en dışa dönük olanı Hollandayı tanımlayan sayısız slogandan biri de şu: Yeryüzünde insan başına en çok müze düşen ülke ülke nüfusu 15 milyon, müze sayısı 700ün üstünde!

Yüzyılların kültür birikiminin kentin her köşesine sindiği ve bu birikimden yeryüzü vatandaşı olarak tad almadan durulamayan bir ortamda müze müze dolaşıyorum Boschdan Van Gogha uzanan Amsterdamdaki müzeler gezimde (anılar, mutluluklar, güzellikler, sevinçler, çağrışımlar gezimde) dönüp dolaşıp kendimi Rijksmuseumda buluyorum
Geçen yılın sonlarıyla, bu yılın Mart ayı arasında yalnız Hollandanın değil, sanat dünyasının yüreği Amsterdamdaki Rijksmuseumda attı

Dünyada Rembrandt koleksiyonlarıyla en iddialı üç müzenin (Londra National Galery, Berlin Gemaldegalerie ve Rijksmuseum un) işbirliği, Hollanda, Almanya ve İngiltere hükümetlerinin desteğiyle, yeryüzüne dağılmış çeşitli Rembrandt eserleri bir araya getirildi ve dev bir sergi düzenlendi Serginin adı Rembrandt: Usta ve Atölyesi Berlin, Amsterdam ve Londrayı dolaşan bu sergi nedeniyle yayınlanan iki ciltlik katalog (biri Rembrandtın desenlerini, öteki us tanın ve atölyesinden çıkma yağlıboyaları içeriyor) en az sergi denli insanın soluğunu kesiyor
()

Henüz Rembrandt sergisine girmeden, Rijksmuseumun görkemli merdivenlerini, salonlarını geçiyorum Ve tam sergiden önceki salon da, tek başına Rembrandtın Yahudi Nişanlı adlı eseri duruyor Sergiye çağırır gibi

Bir yüzyıl önceydi Yıl 1885 Bir sonbahar sabahı Genç bir adam Rijksmuseumdan içeri girdi Bu tablonun önüne oturdu Akşam oldu Müzenin kapanış saatinde, tablonun önünden zar zor ayrılan genç adam arkadaşına dönüp şöyle dedi: Bu eserin önünde üç gün üç gece oturabilmek için, inan bana yaşamımdan on yılı seve seve verirdim
Rivayet böyle

Genç adam Van Goghdan başkası değildi Birkaç yüzyıl arayla bir Hollandalı bir başka Hollandalıya hayranlığını dile getiriyordu Van Gogha göre, Rembrandt yeryüzündeki hiçbir dilde sözcüklerle söylenemeyecek şeyleri söylüyordu
Sergiye girer girmez iki eserle büyüleniyorum: Sanatçı Atölyesinde ve Sanatçının Gençlik Portresi Her ikisi de 1629da yapılmış 23 yaşındayken

Sayısız otoportre ve portre yapan Rembrandt, henüz Amsterdama gelmeden önce, Leidenda gerçekleştirdiği bu gençlik eserlerinde sonrakilerin ipuçlarını da veriyor:

Sanatçı kendisine uzaktan bakıyor Modellerine de öyle bakacak (Sanki bir aynadan mı bakıyor?) Uzak, mesafeli Ama bu uzaklık, bu bakış ve model arasındaki mesafe, gerçeği daha da gerçek kılmanın yollarından biri Kendisi, kendisine poz vermiş gibi Kendisi ya da modeli sanki sahnedeymiş gibi Hele daha sonraki portreler de ve otoportrelerde kendisinin ya da modellerinin giydiği (giydirdiği) o şatafatlı kostümleri gördükçe bu sanki sahnedeymiş gibi duygusu iyice yerleşecekti içime (Oryantal Giysili Adam, Zırhlı Adam, Kürk Şapkalı Adam vb)

Portrelerin peşine takılmadan önce bir geriye- dönüş: Leidenli bir değirmenci ve yulaf satıcısı Harmen Van Rijnle fırıncının kızı Neeltje Willemsdochterın on çocuğundan dokuzuncusuydu Rembrandt (1606-1669), l925e dek Poete Lastmanın yanında çıraklık dönemini geçirecek, bu tarihte yine Leidende kendi atölyesini kurup, ilk öğrencilerine kavuşacaktı l931de Amsterdama taşınır, resim taciri Hendrizk Uylenburghun yanına yerleşip, kızı Saskia Uylenburghla evlenir Bu evlilik onu ekonomik açıdan rahatlatır Artık Amsterdam vatandaşıdır

Rembrandtın yaşamıyla, Modern kapitalizmin öncüsü diyebileceğimiz Amsterdamın öyküsü arasında sıkı bir bağ var Amsterdam kayıtlarına Rembrandt Amsterdamlı tüccar diye geçecekti Bunda şaşılacak bir şey yok Çünkü 17 yüzyılda Amsterdamda herkes tüccar Küçük ya da büyük, ama mutlak tüccar Rembrandt orta boy tüccarlardan

Kentteki yaşama biçimi, ekonomi politika, mimariyi, sanatları da etkiliyor: Kenti oluşturan o sıra sıra kanallar uzak Doğudan gelen malların kente ulaşabilmesi için; yapı ları belirleyen yüksek tavanlı han garlar, malların depolanması için, vb
Descartes, Amsterdam için şöyle diyecekti: (1596-1630): Bu kentte, benden başka herkes ticaretle öyle meşgul ki, yaşamımın geri kalan bölümünü kimse tarafından farkedilmeden özgürce geçirebilirim

Tüccar sınıfının yükselmesi, bu insanların kendilerini ölümsüz kıl mak istemeleri, portre ressamlığını yaygınlaştıracaktı Üstelik bu geliş meler (sömürgeler, Hollanda Batı Hint Ticaret Anlaşması, ticaretin altın yılları vb) kiliselerin resim siparişinde azalmaya yol açacaktı
Rembrandtın sürekli para sorunu var Bu nedenle sık sık portre siparişleri alıyor (Hani neredeyse zor la!) Bu nedenle desenlerini açık artırmalara sokuyor, kimi zaman fiyatları yükseltmek için kendi satın alıyor Bu nedenle, her ünlü ressam atölyesine on öğrenci alıyorsa, o elli öğrenci alıyor Ve parasal açıdan biraz rahatladı mı, yaşama biçimini değiştiriyor (Amsterdam da kimi görkemli, kimi yoksul bir sürü ev dolaşıyorsunuz Rembrandtın evi diye diye)

Bahtsızlıklar yakasını bırakmıyor: Doğan çocukları fazla yaşamıyor Yalnız dördüncü çocuğu, Titus yaşayacak Titusun doğumundan bir yıl sonra karısı ölüyor Karısının mirasından yararlanabilmek için sevdiği kadınlardan hiçbiriyle evlenemeyecek (Bunların ilki Titusun evdeki bakıcısı Geertje Dircx Rembrandt onu akıl hastahanesine kapattıracak İkincisi, yine evdeki bir bakıcı: Hendricke Stoffles Rembrandtın ondan bir kızı olacak)

17 yüzyıl Amsterdamında yalnız ticaret değil her şey sıkı kurallara bağlı: Ressamların atölyelerin de usta-çırak ilişkilerinden, miras, evlilik, hangi mezhepten kim birlikte yaşayabilir vb Rembrandt bu kurallara ve kanunlara uymaya çalışırken, sık sık cezalar ödemek zorunda kalacak, zaman zaman iflas edecek; oğlu dahil, tüm sevdiklerini yitirecekti Rembrandt 63 yaşında öldüğünde, Amsterdamda bilinmeyen bir yere gömülecekti

Temsil tutkusu
Amsterdamın ve Rembrandtın yaşamı aklımda, sergide tablodan tabloya ilerliyorum Bıraktığım yer den, portrelerden devam ediyorum

Rembrandt, 1630la 1640 arasın da altmış kadar portre yapmış Tümünde modelleri görünmek istedikleri gibi görünüyorlar: Haşmetli, varlıklı, güçlü, ciddi, güvenilir, ben buradayım dermişcesine İç dünyalarını değil, göstermek istediklerini gösteriyorlar O uzaktan bakış, ayrıntıları daha da öne çıkarıyor Sahnedeymiş gibilik gelip içime yerleşiyor Sanki onlar aynanın Öteki yanındalar
Portrelerin yanı sıra büyük sahnelerin önünden geçiyorum Tarih, İncil, mitolojiden aldığı konuları, öyküleri ve sahneleri o güne dek hiç alışılmamış bir biçim de resmediyor Rembrandt Konuyu, öyküyü çarpıcı bir biçimde (sanki) önce sahneye koyuyor Röprodüksiyonlarını kaç kez gördüğünüz Dokuma Loncası Üyeleri, Anatomi Dersi ni Balthazarın Ziyafetini, Gece Gezisini düşünün Poz vermişler, bir sahneden bize bakıyor o insanlar Ve Rembrandtın büyücülüğü şu ki, bizim o sahneye bakışımızı renk kullanımıyla ışık kullanımıyla yönetiyor

Belki de tiyatroya bunca yakınlığımdan, Rembrandtın o ünlü büyük eserlerine bakarken kendimi hep bir temsilde sandım Rembrandt, o temsilin ışık tasarımcısı, ışık teknisyeni, spotları elinde tutan ve sahne üzerinde gezdirendi Ve bunu yaparken sahnedeki her şeyi yeniden keşfediyordu Sanki Portreler, Büyük sahneleri yanı sıra! Çıplak Rembrandtın Çıplak ları (Banyo Yapan Kadın, Diana ve Callisto, Susanna ve Yaşlılar ama özellikle Yataktaki Genç Kadın) çağırır gibi

Burada çağıran tendir O kadınların tenler Bir perdenin (yine tiyatro perdesi) arasından belli belirsiz görünen, kumaş kıvrımlarının arasından fışkıran, sularla yıkanmış, ışığa bürünmüş, ışık saçan, gölgeyi örtünmüş, şehvetli, çağıran tenler Bu çağrının nedeni o tenlerin dokusudur Rembrandtın fırçasının yarattığı doku

Bir resimden, ötekine geçerek, Bugün bile sırları çözülmemiş tekniği, ışığın ve ışıksızlığın oyunlarını,gerçeği ve olasılıkları bir arada öneren dehayı, görülenin ardında görünmeyen ama hissedilen metafiziki, yani yaratıcı gücü izliyorum

Atölye
Bu yüzyılın başında Rembrandttan kalan eserlerin bin kadar olduğu söyleniyordu l969da sanatçının ölümünün 300 yıldönümünde bu sayı 630 diye belirlendi O günden bu yana da sayı hızla azalıyor Hayır, ötekiler, sahte Rembrandtlar değildi Yalnızca Rembrandt ın atölyesinden çıkma, bu atölyede çalışanların yaptıkları eserlerdi Üstelik bu ötekilerin kimileri de Rembrandt imzalıydı Bunda da şaşılacak bir şey yok

17 yüzyıl Amsterdamında bir atölyeye giren öğrenciler, Hocaları gibi resim yapmak zorundaydılar Onun tekniğini benimsemek, onun işlediği konuları işlemek zorundaydılar Bir atölyeden birbirinden çok da farklı eserler çıkamazdı Ve çoğu kez Hocanın başladığı bir seri öğrenci bitirebilir, öğrencinin başlayıp Hocanın bitirdiği esere de bolca imzasını atabilirdi

Amsterdamdaki serginin özelli ği hem Rembrandtın eserlerini hem de atölyesinden çıkma usta işi eserleri birbirleriyle karşılaştırarak, farklılıkları, benzerlikleri ortaya koyarak bir bütünü ortaya koyması

1%8de uzman ve bilim adamlarından oluşan bir kurul Rembrandt Research Project (RRP Rembrandt Araştırma Tasarısı), o gün bugün Gerçek Rcmbrandtları, ötekilerden ayırıyor

Örneğin Berlin Müzesinin övünç kaynağı La Jaconde la eş değerde tutulan Altın Miğferli Adam ın Rembrandtın olmadığı; New Yorktaki Polonyalı Şövalyenin ustanın elinden çıkmadığı anlaşıldı Yüzyılın başında 13 Rembrandt eserine sahip olmakla övünen Londradaki Wallace Koleksiyonu, bugün yalnızca tek Rembrandta (Oğlunun melankolik portresi Titus tablosuna) sahip olduğunu öğrenince büyük düş kırıklığına uğradı Bir açık artırmada Sothebys, 14 milyon dolar fiyat koyduğu Rembrandt eserinin Rembrandt değil atölyesinin olduğunu öğrenince, fiyatı 800 bin dolara düşürdü vb

Rembrandt Araştırma Projesi, işini 20 yüzyılın en gelişmiş teknikleriyle sürdürüyor: radyografi ışınları, nötronların harekete geçirilmesi, kimyasal analizler, Sergide bütün bu araştırma ayrıntılarla gösteriliyor: Hem Rembrandtın, hem bir öğrencinin tablolarını yapış süresini İlk boya tabakasının vuruluşuyla, ikinci, üçüncü, dördüncü tabaka boyanın vuruluşu arasında geçen zamanı Resmin yapılış sürecinde geçirdiği evreleri Tek tek fırça darbelerini, bu darbelerdeki, hız, ağırlık, yoğunluk farklarını Fırçayı tutan elin hafifliğini, ağırlığını Bütün bunları izleyebiliyorsunuz

Sergide, Gerçek Rernbrandt ların azalışına tanıklık ederken, belki bugün hiç bilinmeyen ama gelecek kuşakların mutlak tanıyacakları 17 yüzyılın yeni ustalarını keşfediyorsunuz Ve şölen, Rembrandt: Usta ve Atölyesi şöleni daha da büyük boyutlara ulaşıyor
Milliyet Sanat Dergisi, 1985

:::FELSEFE EKB-SANAT:::
 
Üst Alt