Paskalya Easter nedir?

Biz, İsa diyoruz. Aramice ve İbranice adının Yeşua olduğuna inanılıyor. Latincede İesus olarak telaffuz edildi. İesus Latin dilinden Avrupa dillerine Jesus olarak geçti. Ancak, Roma ve İngilizcenin bazı kaynaklarında Joshua (Caşua) şeklinde de kullanımı var bu ismin. Hristiyan tarihçilere göre Hz İsa hayatı boyunca bu isimlerden biriyle çağrıldı. Barack Obamanın yemin töreni sırasında yapılan resmi duada Evanjelik rahip Rick Warren, Yeşua ve Jesus isimlerinin yanı sıra, İsa adını da kullandığı için, aşırı Evanjelik çevrelerin yaylım ateşi altında kalmıştı. Amerikada, Jesus ya da Caşua yerine Kuran kaynaklı olması sebebiyle İsanın kullanılmasına tepki gösteren çevreler de var yani.

Bir de çocukluğunun geçtiği köye atıfla Jesus of Nazareth (Nazaretli İsa) derler. Celiledeki bu köyün Arapça adı Nasıradır ve bu sebeple kadim Türkçe kaynaklarda Hz İsa için Nasıralı İsa ismi de sıklıkla kullanılır. Hıristiyanlığa eski Türkçede Nasranilik denmesinin de Hz İsanın köyüne atıf olduğuna inananlar var. Bir başka rivayete göre ise, Nasrani denirken, yardımcılar anlamındaki ensâr kelimesine atıf yapılıyor. Âl-i İmrân sûresinde Hz. İsanın yardım talebine havârilerin olumlu cevap vermelerine atıfla onlar hakkında ensâr(yardımcılar) kelimesi kullanılıyor zira.

Türkçede vaktiyle bu dine İsevilik ya da Nasranilik denmesi daha yaygın olsa da günümüzde artık çoğunlukla Yunanca Khristonun yolundan giden anlamındaki Khristianostan aldığımız şekilde Hıristiyanlık diyoruz. İngilizce de ise Christian deniyor. Christ, İngilizceye Yunanca Khristodan geçiyor. Tevratta Maşiah, Arapça Mesih denilen ismin karşılığı Hristo.

Tevrat, MÖ 1nci yüzyılda, yani İsadan çok önce Yunancaya çevrildiğinde, Mesihin karşılığı olarak Hristo kelimesi kullanılıyor. Tevratta Yahudilerin beklediği kurtarıcı olarak anılıyor ki Hıristiyanlar, beklenen Mesihin Hz İsa olduğuna inandıkları için Jesus Christ (İsa Mesih) diyorlar. Mesih, yani Hristo, yani Christ, (kutsal yağ ile) meshedilmiş demek. Bugün makinelerde kullandığımız gres yağın adını aldığımız grease kelimesi de aynı kökten geliyor, bu tür sıvanır yağlar için kullandığımız krem kelimesi de Hıristiyan dediğimizde Mesihi demiş oluyoruz.

İsa 30 yaşına kadar marangozluk yapar. Kaynaklarda çocukluk ve delikanlılık dönemine ilişkin bilgiler çok sınırlı. 30 yaşlarında Yahya peygamber ile buluşur. Hz İsa ile aynı çağda yaşayan Yahya, Müslümanlık inancına göre Hz Musanın şeriatını devam ettiren son peygamber. Kuran ve İncilin peygamber olarak niteledikleri bir başka ismin Zekeriyanın oğlu. Baba oğul her iki peygamber de kavimleri tarafından şehit ediliyor.

Hristiyan kaynaklardaki adıyla John The Baptist (Vaftizci Yahya) Şeria Nehri kıyılarında tebliğ yapıp İsrailoğullarının beklediği kurtarıcının (Mesihin) gelmesinin yakın olduğunu anlatırmış. Tövbe ederek Mesihin gelişini bekleyenleri Şeria nehrinin sularıyla vaftiz eder ruhlarını temizlemelerini sağlarmış. Bu nedenle Hıristiyan kültüründe Vaftizci Yahya olarak anılıyor. Nehirde vaftiz adetini, Baptist(vaftiz) mezhebi bugün de sürdürüyor.

Hıristiyanlar İsanın müjdecisi olması hasebiyle Vaftizci Yahyaya büyük saygı gösterirler. Yahya, bugün bile Hıristiyan dünyasındaki en popüler erkek ismidir. Yeryüzünde tanıştığınız birçok erkek onun adını taşır. İngilizce John, Lehce ya da Flemenkçe Jan, Alman Hans, Fransızca Jean, İtalyanca Gianni, İspanyolca Juan, Fince Johannes ya da Joni, Slav dillerinde İvan, Jan ya daİvo, İrlanda ve Kelt dillerinde Sean ya da Shawn, Portekizce João, Yunanca Yannis hep Yahya isminin karşılıkları.

Nereden çıktı şimdi Hz İsa hakkındaki bu yazı? Bu hafta Hristiyan dünyasının büyük bölümü sene içindeki en büyük dini bayramını kutluyor. Hristiyan inancına göre Cuma günü (good friday), Hz İsanın çarmıha gerildiği gün.

Hıristiyanlık inancına göre Paskalya günü, Hz İsanın çarmıha gerildikten sonra yeniden dirilerek göğe yükseldiği gün. İngilizcede Easter diye adlandırılan bugüne biz Rumlar gibi Paskalya diyoruz ki muhtemelen bu kelime de İbranice, Pesahdan geliyor. Hıristiyan Bayramının adının İbranice ile kesişmesi tesadüf değil. Çünkü bu hafta aynı zamanda Yahudiliğin en büyük bayramlarından Hamursuz bayramının, İbranice adıyla Pesahın, İngilizce adıyla Passoverın da kutlandığı hafta. Yahudiler bu sekiz günlük bayramda, Mısırda Firavun zülmünden sonra Kızıldenizi geçerek özgürleşmelerini kutluyor. O günlerde zorluklarla mücadele eden atalarının yaşdıklarını tecrübe etmek için de bu sekiz gün boyunca mayalı yiyecek yemiyorlar ki bu sebeple Türkçede bu bayrama Hamursuz Bayramı diyoruz.

Pesah ya da hamursuz, Nevruzdan sonraki ilk dolunay gününde başlıyor. İlk dolunayı takip eden ilk Pazar gününü ise Hıristiyanlar paskalya olarak kutluyor. Yahudi toplumu içinde dünyaya gelen Hz İsa, hayatının son senesinde Yahudilerin Hamursuz Bayramı için Kudüse gitti. Kentte hamursuz bayramı için toplanan hacı kafilelerinden büyük ilgi gördü. Ancak hem Yahudi liderler hem de Roma valisi, İsanın artan etkinliğinden rahatsızdı. Hıristiyan kaynaklarına göre 30 gümüş para karşılığında havari Yahuda İşkaryot, Hz İsaya ihanet etti. Hz İsayı kalabalığın içinde öperek, onu arayan Roma askerlerine İsanın kim olduğunu ispiyonladı. Bu sebeple batı kültüründe ihanete, Judas Kiss (Yahuda öpücüğü) deniyor. Leonardo da Vinci, ünlü Last Supper tablosunda, ihanet eden Yahudayı, elinde para kesesiyle çizdi.

İsa bu ihaneti ve başına gelecekleri bildiği için, Pesah gecesi(Paskalya pazarından önceki perşembe akşamı), 12 Havarisini son yemeği için bir araya getirdi ve başına gelecekleri onlara haber verdi. Bu yemek Hıristiyan kaynaklarına Last Supper (İsanın son yemeği) olarak geçti. Hıristiyan inancına göre o gece, bedenini sembolize eden bir dilim ekmek ve kanını sembolize eden bir bardak şarap sundu havarilerine. Bugün kiliselerde bu son yemeği anmak için, ekmek-şarap ayini devam ediyor. Türkçe kudas diyoruz, Avrupalılar komünyon diyor bu ritüele.

Paskalyadan önceki Cuma ise, Hıristiyanların yas günü. Hz İsanın çarmıha gerildiği gün olarak görüyorlar ve Good Friday (Tanrının Cuması) diye adlandırıyorlar. God be with ye(Tanrı seninle olsun) ifadesinin zamanla kısalarak goodbyea dönüştüğüne dikkat çeken dilbilimciler, Good Friday ifadesinin kökeninin de eski İngilizcede Tanrının Cuması anlamına gelen Godes Friday deyiminden geldiğini belirtiyorlar.

Kutsal Cumada Hıristiyanlar, kırmızı et yememe, eğlenmeme, alkol almama orucu tutuyor. Bunun yerine yaygın şekilde balık yeniyor. Filipinler ve bazı Güney Amerika ülkelerinde Hz İsanın acılarına ortak olma düşüncesiye kendi bedenlerine eziyet ettikleri kanlı ayinler yapılıyor. Yas Cumartesi gece yarısına kadar devam ediyor. Gece yarısı kiliselere doluşan Hıristiyanlar tam saat 12de mumlarını yakarak yeniden dirilişi kutluyor. Pazar günü öğle saatlerinde kurulan aile sofralarına ise Cuma gününün aksine şenlik ve eğlence hakim oluyor. Hıristiyan kaynaklara göre çok yüzeysel olarak bayramın hikayesi böyle.

Ancak Paskalya kutlamaları da tıpkı Noel gibi Hıristiyanlık öncesi pagan Avrupa ve Helen kültürleri ile karışmış durumda. Nevruzdan, Şaman adetlerine, Celtic efsanelerden Cermen söylencelerine kadar birçok şey birbirine karışmış yüzyıllar içinde. Zaten paskalyaya İngilizcede Easter deniyor ki bu isim bile, bir pagan Germen hikayesinden geliyor. Bu sebeple, Paskalya kutlamasına karşı çıkan Hıristiyan kiliseleri de var.

Easter bunny nedir? Yumurta (Easter egg) niçin önemli

Hristiyan halk folklorunda Pasklaya günü iyi çocuklara renkli yumurtaları getirdiği anlatılagelen tavşana Easter bunny deniyor. Bu tavşan figürü de bir tür Noel Baba efsanesi gibi. Yumurtanın, uzun perhiz döneminin bittiğinin sembolü olarak önem kazandığı düşünülüyor. Çünkü birçok Hristiyan kültürde, yumurta da perhiz döneminde (lent) yenilmesi yasak yiyecekler arasında. Yumurtaların neden renkli boyandığı ile ilgili kesin bir bilgi yok. Ortodoks dünyasında daha çok Hz İsanın kanının ifadesi olarak kırmızıya boyanıyor. Ancak birçok kültürde, uzun kıştan sonra nevruzun ifadesi olarak yeşile boyandığı da oluyor.

Bugünkü Paskalya takvimi ise, İznik Konsillerinde varılan bir anlaşmanın sonucu çoğunlukla. Rum ve Ermeni kiliselerinin çoğunun da içinde yer aldığı Ortodoks kilisileri bu takvim farkından dolayı, Paskalyayı çoğu sene bir sonraki Pazar kutluyor. Bazı yıllarda ise aynı haftaya denk geliyor.

Tüm Hıristiyan dostların Paskalya bayramlarını kutluyor, aileleriyle barış ve huzur içinde bir bayram geçirmelerini diliyorum.

Cemal TUNÇDEMİR
amerikabulteni.com
 

Benzer konular ↴

Benzer konular ↴

Üst Alt