• Merhaba Ziyaretçi hoşgeldin! Forumdan daha fazla yararlanmak için buradan kayıt olunuz...

Mekanizmalar-Mekanizma Dünyası......Mechanisms-World of mechanisms

karafetva

Tecrübeli
Üye
Zaman lazım bu konuya, çok uzun.
Mekanizmalar makinadan istenilen işin yapılması için gereken işlevleri yapan kısımlardır. Mesela araba makinadır, şancuman mekanizma, dişli mekanizması. Araba bizi götürür ama yokuşta kuvvet lazım. Şanzumandan dişli değiştirilir kuvvet sağlanır. Sileceklerdeki link mekanizması. İki sileceği senkron çalıştırır ve devamlı dönme hareketinden sağa sonra sola sonra yine sağa devamlı hareket üretir.
Ekleyelim mekanizmaları...

Geneva
Devamlı dönü hareketi kesintili harekete döner. Interrupted Motion dır ismi bu hareketin. Pimli kısımdaki pim devamlı döner ama pime göre dişi olan kısım dönmek için pimi bekler. Pim yatağa girince döndürmeye başlar ama yataktan çıkınca durur.

Elektronikteki devre kısmı gibi mekanikte de mekanizmalar sabit konu yapılabilir. İlla ayrı konu kısmı şart değil. En üstte devamlı bulunması yeter
 

karafetva

Tecrübeli
Üye
Bisiklet tekerini pedalla sürerken, çevirdiğimizde teker döner ama çevirmezken teker dişlisi pedalı döndüremez. Bir tarafa döner diğer tarafa dönmez. Ama diğer tarafa dönmeyi engelleyen mandal açılırsa o tarafa da döner. Lokma anahtarı cırcır tabir edilen alette bir küçük kol döndürülerek cırcırla sıkma ve ya gevşetme için dönme yönü değiştirilir.
Önemli bir mekanizmadır.
 

karafetva

Tecrübeli
Üye
Krank Biyel Mekanizması.....Slider Crank Mechanism

Dairesel hareketi doğrusalharekete çevirir. Çıkış olan kızak-slider kısmı yalnızca doğrusal harekete imkan verir. Giriş krank da yalnızca dairesel.

Araç(içten yanmalı) motorlar, kompresörler, planya tezgahları...

Planya tezgahında mekanizma tekniği konusuna giren, hareketin modifiyesi gereklidir. Çünkü metali kaldırırken çakı gittiği hızdan daha yüksek bir hızla döner. İşleme biçimine göre kesme hızının değişimi de incelenmelidir.
Resimdeki kullanım yerleri olan sağ kısımdaki koyu mavi alet perçin makinası tipinde kuvvet arttırıcı bir alettir. Bu alet; üst kısım dairesel kol hareketinin alt kısımda sebep olduğu doğrusal hareket minimum olduğu anda maksimum kuvvet üretir.
 

karafetva

Tecrübeli
Üye
Farklı eksenler etrafındaki dönme hareketini birleştirir. Birleşen kısımların dönme sayıları eşittir ama döndükleri düzlemler farklıdır.
Kaçık denilen bağlantılar olur. Dönen kısım uzaklığın üstünde döndürülen de altında. İki tane ve ya bir tane universal joint kullanılır. Kamyon şaftları üstte kalan motordan altta kalan tekerlerle arada universal joint kullanır. Sanırım aks kesti dendiğinde bu bağlantı kopmuş oluyor. Yalnız kamyon şaftında teker hopladığında şafta yük bindireceğinden iç içe geçme olur. Şaft teker hoplarken içe geçer ve çıkar. Yani teker dikey yer değiştirdiğinde geometrik olarak şafta baskı yapar,i boyunu kısaltacak biçimde.

Araç ön tekerleri yani direksiyon tekeri. Teker hem kendi etrafında hem de arabayı döndürmek için yol düzleminde dönecektir. Bu tekerin kendi etrafında dönmesi bağlı olduğu bilya/rulman içinde, arabaya yön vermek için dönmesi de bu universal joint içinde olur. Direksiyon milinin kaçıklığı için de universal joint kullanılır. Hatta kişiye göre direksiyonun ayarlanması bu joint sayesindedir.

İsmine istavroz, fır döndü vb de denilen eleman, lokma anahtarlarında ve aklımıza gelmeyen birçok yerde kullanılır. Basit gibi gelebilir ama kullanıldıkları yerde eş sistem için kullanılmaları şarttır. Yani teferruat değil mecburiyettir.
 

karafetva

Tecrübeli
Üye
Rock and piinion, kramayer tipi isimleri var. Doğrusal dişli de denilebilir.

Dairesel hareketi doğrusal harekete çevirir. Krank-biyelde de aynısı olur. Ama dönü miktarı devamlı olarak aynı doğrusal yer değiştirmeyi verir bunda. Krankbiyelde krank pozisyonuna göre dönü miktarı aynı doğrusal yer değiştirmeyi vermez.

Cam kolları araçlarda bu biçimde çalışırdı. Amatör cnc ciler lineer hareket için router kızaklarında tercih edee kimi zaman. CNc router da muadili vidalı mildir. Ama pahalıdır ve mesafe uzadığında mukavemet sorunu vardır. Bu sistemde yoktur bu sorunlar.

Araç direksiyonları bu biçimde teker rodlarını döndürür. Hatta direksiyonda direksiyon milinin eksenel kaçıklığını almak için universal joint de vardır.
 

karafetva

Tecrübeli
Üye
Dairesel hareket yine dairesel harekete döner. Sonuç?
Yüksek bir devir oranı sağlar. Deviri 30-40 kat azaltır. Ama en önemlisi küçük döndürücü vida büyük dişliyi döndürür ama büyük dişli kendi kendine hareket edemez.

Asansörler için birebir ve kullanılmakta. Birçok redüktörlerde vb kullanılır.
Yoğun sürtünme yüzeyi yüzünden ve direk sürterek çalıştığından dişlilerin yuvarlanma hareketinin sürtünmesizliğinden faydalanamaz ve aşınma sorunları vardır. Pirinçten yapılan dişli sürtünmeyi azaltmak içindir.
 

karafetva

Tecrübeli
Üye
Difransiyel dönme anında zorlanan tekerden rahat tekere hareketi iletir. Yani toplam devrin çoğu rahat olan boştaki tekere gider. Dönme olayı dış tekeri hızlı dönmeye iç tekeri yavaş dönmeye zorlar difransiyel de bu olaya imkan sunar.

Difransiyel hareketinin bu özelliği iki aynanın üzerindeki iki pinyonun (mahurti) hareketli makara gibi ortasından tutulmul olmasıdır. Ortasından bağlı olan pinyonlar motor tarafından ortasından tutularak döndürülür. Aynı zamanda da ayna olan büyük dişlilere bağlıdır. Herşey normalken yani araç düz giderken aslında dişlilerin manası yoktur. Aynalar ve mahurtiler eş hızda dişli olmanın hiçbir özelliğine ihtiyaç duymadan döner. Ama dönmedeki farklı devir gereğini mahurtiler (pinyon) bir ayna sabit dururken -ve ya yavaş dönerken) diğer ayna üzerinde dişlerini kaydırarak sağlar. Bir ayna sabit ise ortasından tutulan pinyon normal dönmenin yanında sabit ayna dişlisi yüzünden ek olarak kendi ekseninde döner. Bu kendi ekseninde dönme de diğer aynaya ek dönme sağlar.
Tabi dezavantajı da sadece bir teker çamura saplandığında diğer zorlayabilecek teket durur dönemez kolaydaki çamurdaki teker badanaj atar durur.

Araçların dönmesi içindir kısaca. Direksiyon döndürüldüğünde dönme geometrisinin temeli içteki teker yavaş dönmeli. Bunu ancak difransiyel sağlar. Yalnız difransiyel sadece zorlanan tekerden diğerine hareket verdiğinden dolayı, dönme anındaki işlevinin yanında çamura saplanan tekere devamlı güç vererek de saplanma anının dezavantajını yaşatır.

Toplam devir sayısı iki teker arasında değiştirilmiş olur.
 

karafetva

Tecrübeli
Üye
Pandül eski mekanik saatlerde zaman ayarı yapan saniyeye göre periyotlandırılmış bir mekanizmadır. Resimde sol en üst tam bir pandüldür.

Pandülde bir maşa vardır. Döner tekerlek sarmal yaya bağlıdır ve yay bir o yana bir diğer yana çeker tekerleği. Her dönüşte maşadaki kanala giren bir pimi vardır tekerin. Hassas konumlandırılmasıyla maşadaki kanalı kapar ve maşayı diğer tarafa atar. Bu kısım aslında bir genevo mekanizmasıdır.
Maşanın diğer ucu ise saniye çubuğunun miline bağlı olan çarkı tutar. Çark dişleri öyledir ki maşanın hareketinde maşaya vurur. Neden vurur? Çünkü kurulan zemberek bir dişli ile bu saniye çarkı ile aynı mildeki dişliye basar. Bu kurma baskısı saniye çarkına oradan da maşaya basar ve dişli özelliği ile maşa hareket ederken onu hızlandırır. Bu çarpma tipi enerji aktarımı pandül teker pimi maşa kanalına girip de onu harekete başlattıktan sonra olur.
Devridaimciler için müthiş bir bedava enerji kaynağı... Taa ki kurma enerjisinin saniye çarkı dişlerinin özelliği ile maşa ve sonra pandüle aktarıldığını açıklayana kadar.

Peki zaman ayarı nasıldır? Kurma baskısı değiştikçe çarpma değişir ve sarmal yaya bağlı tekerin aldığı enerji değişir??? Yani devamlı zaman ayarı şaşmalı diil mi?
İşte burada yayların periyodu işin içine girer. Bu sarmal yaya verilen enerji değişirse onun da hareketi değişir. Yani maşa eğer hızlı çarparsa bu teker de daha çok döner. Sonuç olarak başlangıç yerine geri dönmesi de uzamış olur. Yani hem hızlandı hem de yol uzadı. Sonuç: sabit periyod. Periyodunu sarmal yay uzunluğu değiştirir. Bu da saate ayar yapılması ile alakalıdır.

Bir de sarkaçları analım. Eski duvar saatlerinin sarkaçları da değişen kurma baskısına rağmen saati şaşmaz. Bu da sarkacın periyodunun yalnızca yerçekimine bağlı olmasındandır. Bir de sarkaç boyu. İlk ayardan sonra değişen tek şey kurma baskısıdır. Yani zembereğin sisteme uyguladığı kuvvet. Aynı biçimde zemberek sert çarparsa sarkaç yolu uzar. Hız uzayınca yol uzuyor azalınca da yol azalıyor...
 

karafetva

Tecrübeli
Üye
Basit Sarkaç. Resimde periyodunun formülü var. T = 2*pi*[KareköK(l/g)] Formüldeki g yi pek değişken sayamayız ama "l" yani sarkacın boyu değişken. L deiştirilerek sarkaç periyodu değişiyor.

Periyot tekrar eden işin yapılma süresidir. Bu sarkacın da işi tekrar etme süreci "l" ye bağlı. g yani yerçekiminin değiştiğini pek düşünemeyiz. Ama boyunu değiştirerek tekrar süresini -periyodunu- değişebiliriz. Eski kurmalı duvar saatlerinde sarkaç altında alttan vidalı birağırlık vardır. Bu ağırlık vida sıkılıp gevşetilerek yukarı-aşşağı hareket ettirilebilir. Bu "l" nin değiştirilmesi demektir. Yani saatin ayarlanması.

Sarkaç mekanizma mıdır? Öyle diyebiliriz. Ancak dışarıdan müdahaleye açık olduğundan, duruşu değiştiğinde hareketi değiştiğinden kullanım alanı zayıftır. Kurmalı duvar saatleri,süs eşyaları vb... Kurmalı kol saatleri ve köstekli saatlerde neden sarkaç kullanılamadığını anlamışızdır. Hareket ettikçe davranışı değişecektir.

Yalnız Foccault Deneyi var. Dünyanın kendi ekseni etrafında döndüğünü ispatlayan deney. Uzun bir sarkaç asılmış -fransada- ve dünyanın eksenel dönüşü aynı okyanus akıntılarının yönünü değiştirdiği gibi sarkacın da yönünü değiştirmiş. Sarkacın tabanı kuma sürtüyor deneyde ve bir süre sonra sürtme çizgisi değişiyor.
Elimizdeki tepsiyi de hızlıca döndürsek içindekilerdeki hareket değişimini görürüz. Okyanus akıntıları ve Foccault sarkaç deneyi de bu olay.
 

karafetva

Tecrübeli
Üye
Bu kadar temel ve önemli bir mekanizma neden ilk mesajlarda değil? Kusura bakmayın...

Bu mekanizma dünyasında tasarım değişiklikleri ile neler yapılabileceğini bilen bilir. Bu four-bar da aklınıza gelmeyecek o kadar yerde kullanılır ki....
1-2-3-4 linkleri four bar dört link ismini almasının sebebidir. İlk resim tarifidir. Sanki 3 kol var gibi geliyor. 4. sü yer dediğimiz teknikte ground denilen rijitliği sağlayan sistemi sabit tutan kısımdır.

Bu mekanizma ile bir hareket eş olarak diğer kısma taşınabilir. Araç silecekleri malum. Mekanizmadaki linklerin boyunu değiştirmesi ile hareket özelliği değişir. Mesela sileceğin biri kısa mesafe diğer daha uzun mesafede çalışması için. Hareket etmesine rağmen pozisyonunu değiştirmeyen sistemler de bu mekanizmanın alanıdır.Mesela jcb ve ya dozer kepçesinin, kepçe yukarı kalkmasına rağmen yere paralelliğini koruması gibi. Bir masa lambası cinsi var. O da hareket ederken yani yukarı aşşağı nereye döndürülse de yere paralelliğini korur. Bu mekanizma olur kendisi....

Tabi jcb tipi araçlarda kepçenin yukarı kalkarken nota-not yani birebir paralel kalması istenmez. Kepçe içindeki yere dökülmesin diye kepçe ucunun bir miktar havaya kalkması istenir. Mekanizmada bağlantı yeri yani link boyu değiştirilerek bu sağlanır.
 

karafetva

Tecrübeli
Üye
Varyatör. İngilizce variation kelimesi değişme manasında. Hızın değişmesi, sıcaklıktaki değişim gibi teknik manada kullanılır. Varyatör mekanizması ise devir değişimini sağlayan bir mekanizmadır. Şanzuman dediğimiz vitesli geçiş yapan sistemler gibi devir oranını değiştirir. Giriş devri ile çıkış devri farkı(oranı) arttıkça kuvvet farkı da artar. Normal şanzumanlarda farklı dişli çiftleri olur, devir değiştirmek için kullanılan dişli çifti değiştirilir. Yani dişli çifti sayısı kadar devir oranı değiştirme imkanı olur.
Varyatör birbirine kayışla bağlı iki kasnağın birbirini döndürmesi ile gücü ileten sistemdir. Kasnaklar kayışı iki adet konik yüzeyler arasında tutar. İki kasnakta da konik iki yüzey kayışı sıkıştırır. Eğer bu iki konik tabaka birbirine yaklaşırsa, konik eğimin dışa doğru bastırması ile kasnak dışa doğru kayar ve bu konik yüzeylerin mesafesini koruması ile kayış aynı yerde kalır. Yani kayışın kalınlığı vardır , iki konik yüzeyin de birbirine yaklaşması ile bu kalınlığa uygun tek bir yer tarif edilmiş olur. Kayışın yeri kayış kalınlığına eşit olan kasnak konik tabakalarının ara mesafesidir. Kasnak tabakaları ara mesafesi koniklikten dolayı değişmektedir ve kayışın uygun pozisyonundan aşşağıya doğru kayış kalınlığından az yukarıya doğru kayış kalınlığından fazladır.

Manuel varyatör kasnak tabakalarının el ile kontrol edilerek birbirine yaklaştırılıp uzaklaştırıldığı sistemdir. Kalıpçı frezeleri dediğimiz pratik frezelerin fener mili devri bu yöntemle ayarlanır. Otomatik varyatör ise hızlandıkça kendi kendisine devrini arttıran sistemdir.Savrulan topları vardır ve dönme hızı arttıkça daha çok savrulur, bu savrulma ile kasnak tabakasına daha çok basarak kayışı dışa doğru kaydırır. İlginçtir ki bu savurmanın(merkezkaç kuvvetinin) dengeleyicisi arka kasnağın yaylı baskısıdır. Bu baskının da kayış güç aktarma biçimi ile aktarılan güç ile alakası vardır.

Varyatörde normal vitesli şanzumana göre daha çok devir değiştirme ihtimali vardır. Kasnak konik yüzeylerin kayışla oluşturduğu sistem hassasiyeti kadar devir değiştirme imkanı vardır. Yani kayışın kasnakta dönebildiği tüm pozisyonlar bir devir değiştirmedir. Yalnız bu devir değiştirme serbestliğine ve hem de bu değişimi çok hızlı ve hiçbir mekanik kısım değiştirmesine ihtiyaç duymadan yapmasına rağmen verimlilikleri zayıftır. Kayışın esnemesi, kasnak yüzeylerindeki sürtünme verimliliğini azaltmaktadır. Dişli aktarımı dişli profilleri vesilesi ile en verimli devir aktarımıdır. Dişlilerde sürtünme değil yuvarlanma hareketi vardır.

Varyatör özelliği ile ön kasnak tabakaları kayışa basıp da kayışı dışarıda dönmeye kaydırdığında arka kasnağın kayışı salması gerekmektedir. Çünkü ön kayış çevresi artmıştır. Arkadaki kasnağın salması ise ön kasnaktan bağımsız kayışı çekildiğinde bırakan, bırakıldığında çeken yaylı mekanizması sayesindedir. Arka kasnak konik tabakaları devamlı yaylı olarak kayışa baskı uygular. Ön kasnak devir arttırılırken kayışı çektiğinde(ön kasnak kayış dönme çapı arttığında) arka kasnakta kayış bu zorlama ile çapını düşürüp konik tabakaları açar. Sanki güç harcanıyor gibi gelebilir ama bu güç sadece devir değiştirilirken gerekir. Ön kasnak devir azaltılırken (kayış dönme çapı azalırken) ön kasnağın saldığı kayışı arka kasnak yaylı baskısı marifeti ile iki konik tabakanın birbirine basması ile toparlar.

Pegeut tip küçük motorsiklette kayışın toparlanmasını ve salmasını sağlayan yaylı sistem arka kasnak yaylı baskısıdır. Mobilet tipte ise varyatörün bağlı olduğu motorun komple yaylı olarak hareket etmesidir. Yani arka değişken kasnak iptal olmuştur ve motorun bağlı olduğu yay vasıtası ile kayışın salması-çekilmesi sağlanmaktadır. Ön kasnak tabakaları kayışı sıkıştırıp dönme çapını arttırdığında motor yaylı sistemde geriye doğru hareket eder. Yani azalan kayış mesafesi motorun yaklaşması ile telafi edilir. Kayış salınırken de yay motoru geri çeker.
 
başlatan benzer konular forum cevaplar tarih
T bilim 0
E psikoloji 0
Üst Alt