• Merhaba Ziyaretçi hoşgeldin! Forumdan daha fazla yararlanmak için buradan kayıt olunuz...

Franz Liszt

mopsy

Emektar
Üye
Merhaba

1886 - Franz Liszt, Macar piyanist ve besteci (d. 1811) oldu

doğum tarihi 22 ekim 1811, macaristan, raiding. beş yaşında çocuk ruhunu piyano tuşlarına dökmesi,
küçük yaşta üstün müzik yeteneğinin kanıtı. sekiz yaşında ilk bestesi, bir yıl sonra da ilk piyano konseri ile
müzik burcunu bezemesi de... on yaşında göçmenliği başlıyor: önce ailesiyle birlikte viyana, iki yıl sonra
da paris. yabancı uyruklu olduğu ve yaşı tutmadığı için paris konservatuarı'na alınmayacaktır ama bir yıl
sonra, yani 7 mart 1824'te tek konseriyle paris'in sanat tapınağını dinamitleyecektir. bütün avrupa'yı
dolaşır. irlanda, portekiz, rusya, istanbul dahil. halife abdülmecid bir tablosunu yapar profilden. gezdiği
yerleri piyano sesiyle resimler: resimleri bir olayı, bir öyküyü betimlemekten çok, duyguların anlatımı
olarak yansır notalarına. papaz olmakla ateizm arasında volta atar: tarih, 31 temmuz 1886'da ölümde
konaklar; franz liszt ise ölümsüzlükte...

Franz Liszt: Hungarian Rhapsody No. 2 for Double Bass Quartet
 

mopsy

Emektar
Üye
Franz Liszt 200 yaşında

Merhaba

Listz ( foto by Nadar, ölmeden bir kaç ay önce, 1886 )

Franz Liszt 200 yaşında
( 1811-1886 )

Franz Liszt, Salieri'nin klasik eğitiminden başlayan ve diğer ucunda Schönberg gibi bir moderne ipuçları veren uzun bir çizginin temsilcisidir. XIX. yüzyılın her iki yarısını da yaşamış bir piyanist ve besteci olarak önemli olduğuna inanıyoruz. "klasisizmin demokratikleşmesi" diyebileceğimiz romantizm denen yüz yıllık serüvenin, kendi kişiliğinde yansıdığını da söyleyebiliriz. Liszt, klasik Viyana uslubuyla bestelemeye başlamış, empresyonist, ekspresyonist akımlardan etkilenerek, XX. yüzyılın müziğine ışık tutan ve ipuçları veren ilk XIX. yyıl bestecisi olmuştur. ( temsili resim: 1840, Danhauser ) Hugo, Dumas, Sand, Paganini, Rossini vs. Listz dinliyor

Mozart' ın Viyanada'ki rakibi ve Beethoven'in öğretmeni Salieri'den ( 1750-1825 ) ilk bestecilik derslerini aldığında Liszt 10 yaşındadır; buna paralel olarak da Karl Czerny' den ( 1791-1857 ) piyano dersleri almıştır. Çok hızlı bir gelişme göstermiş ve hatta o dönem Viyana'da bulunan Beethoven'in takdirini bile kazanmıştır.

Antonio Salieri ve Karl Czerny

Viyana sanat çevreleri, bu yeteneğin daha iyi değerlendirilmesi için Paris konservatuarına gönderilmesini layık görür, bunun üzerine Liszt 1823 yılında Paris' te bulunur. Daha sonraki yıllarda İngiltere, İsviçre ve Fransa'da konser turnelerine çıkan genç yetenek, tüm Avrupa'da ün salmaya başlar.

Bu yılların Paris'i önemli bir düşünce ve sanat ortamının merkezi idi. Liszt bu sanat çevrelerine girerek dönemin edebiyat ve sanat akımlarından etkilenmiş, Chopin (1810-1849 ) ve Berlioz ( 1803-1869 ) gibi bestecilerle, St Simon gibi sosyalist bir düşünürle yakın bağlar kurmuştur. Bununla beraber herşeyden çok Liszt' i etkileyen, Paganini' nin( 1782-1840) 1831 yılında Paris'te verdigi keman konseri olmuştur. Paganini'yi hayranlıkla izlemiş ve kendi çalgı enstrümanına da onun gibi hakim olma tutkusuyla konserleri bırakarak yeni bir çalışmanın içine girmiş, üç yıl boyunca olağanüstü yorucu bir çalışma programını ısrarla uygulamıştır. 1834 yılında, 23 yaşındayken tekrar konser sahnelerine döndüğünde, koca bir çağa damgasını vuracak olan bir virtüozun yeniden doğduğunu herkes görmüştü.

1835 yılında İsviçreye yerleşmiş; kontes d'Agoult' la üç çocuğu olmuş, bunlardan ikincisi olan kızı Cosima, evvela meşhur orkestra şefi Hans von Bülow ( 1830-1894 ), sonra da Wagner ( 1813-1883 ) ile evlenecekti.

kontes Marie d'Agoult ve kızı Cosima

Evlilik hayatına son verdikten sonra Liszt, Avrupa' nın tüm başkentlerinde, Rusya ve hatta İstanbul' da başarılı konserler vermiş. Ünlü yapıtların piyano uyarlamalarının ve yazdığı parafrazların değerini Avrupa'ya kanıtladığı dönem 1840-1848 yılları arasıdır ( Beethoven 9 senfonisini piyanoya uyarlamasından doğan yapıtın bütününü dünyada ilk olarak seslendiren pianist İdil Biret olmuştur. ) İstanbul'a da Rusya turnesinden sonrasında, Padişah Abdülmecid ve Sadrazam Reşit Paşa' nın daveti üzerine gelmiş, 1847 yılının Haziran ayında yaklaşık bir ay kalarak Padişaha adadığı iki parafraz bestelemiştir.

Ancak Liszt' in bu yıllardaki konser turnelerini de kapsayan görkemli yaşam tarzı, sanatsal yaklaşımı ciddiye alan çevreler tarafindan eleştirilmiş. Leipzig'deki bir konserinden sonra bakın, Schuman neler diyor: ''Liszt, Viyana'dan kötü alışkanlıklarla geldi. Sürekli olarak, konteslerimiz, prenseslerimiz, tuvaletli güzel kadınlarımız olmadığından yakındı durdu. Ona dikkatli olması gerektiğini, aslında güçlü bir aristokrasiye sahip olduğumuzu, bu aristokrasinin 150 kitabevi, 50 basimevi ve 30 müzik gazetesi ve dergisinden oluştuğunu söyledim. Güldü. Sanıyorum, basınımızda hakkında çıkan agie yazılar, aristokrasimizi ona öğretmiştir.''

Liszt İstanbul'dan sonra Rusya'ya geri dönmüş, kompozisyon çalışmalarını ilerletmiş ve hatta 1848 yılında Weimar'da görev almasını izleyen yıllarda bestelerinin giderek derinlik kazandığı, hatta çağının anlayışına göre ileri denebilecek bir müzik dili kullandığını biliyoruz.

Liszt 1859 yılında Weimar'dan ayrılmış ve 1870'e kadar genellikle Roma'da yaşamış. 1886 yılında Bayreuth Wagner Festivalini izlerken ölmüştür.

Franz Liszt, müzik oluşumu sebebiyle Salieri'nin ( 1750-1825 ) klasik eğitiminden başlayan ve diğer ucunda Schönberg ( 1874-1951 ) gibi bir moderne ipuçları veren uzun bir çizginin temsilcisidir. XIX. yüzyılın her iki yarısını da yaşamış bir piyanist ve besteci olarak önemli olduğuna inanıyoruz. Dolayısıyla ''klasisizmin demokratikleşmesi'' olarak da niteleyebileceğimiz romantizm denen yüz yıllık serüvenin, kendi kişiliğinde yansıdığını da söyleyebiliriz.

XIX. yüzyılın ilk yarısında Liszt daha çok piyanisttir. 1848 yılında Weimar Sarayı müzik yönetmenliğine getirildikten sonra, genelde besteci kimliğiyle yaratıcılığının ikinci dönemini açmış ve eserleriyle modern bir müzik anlayışının öncüsü olmuştur. Bununla beraber bu iki dönemde, eskiyle yeninin diyalektik bir ilişki içerisinde oldukları görülür.

Piyano ögretmeni Czerny'nin parlak piyano stilini kendi virtüoz kişiliğine dönüştüren Liszt, 1833 yılında Berlioz'un Fantastik Senfoni'sini piyanoya uyarlayarak ''orkestra renkleri ve etkilerini'' piyanoda ilk kez elde etmiş, bu ilk döneminde 400'e yakın piyano uyarlaması gerçekleştirir. Uyarlamaları arasında ünlü senfoniler, operalar, liedler vardır. Ayrıca yazdığı parafrazlar ''özgür fantezi'' özelliğindedir, örnegin Don Juan ya da Rigoletto üzerine yazdıklari gibi. Bütün bu yapıtlar ( uyarlamalar ve parafrazlar ), Liszt'in ilk dönemindeki piyano resitallerinin programını oluşturmuştur. Günümüzde, birçok meşhur piyanistin, aynı şekilde, kendi uyarlama ve parafrazlarını resital sonu bislerinde çaldıklarını sıkça görüyoruz.

( Ein Matinée bei Liszt, lithographie / Kriehuber, 1846 )Liszt piano, Kriehuber, Berlioz, Czerny, Ernst.

1848 yılına kadar olan dönemde Liszt daha çok piyanist kimliğiyle ün yaptığı için, Bach, Beethoven, Schubert, Berlioz ve Wagner gibi bestecilerden yaptığı uyarlamalar küçümsenmiş, besteci kimliği gölgelenmişti. Oysa, örneğin 16 yaşındayken yazdığı piyano ve yaylılar için yazdığı Malédiction adlı yapıtında tonal armoninin sınırlarını zorlamış, ikinci dönemindeki araştırmalarının ipuçlarını daha o zamandan hazırlamışa benzemektedir.

Liszt'in XX. yüzyıl müziğine yönelik yapıtlarında kilise makamları, çingene müziği makamları, geleneksel kadans kalıplarına aykırı gibi gözüken ögelerden yaşamı boyunca yararlandığı bugün müzik uzmalarınca açıklığa kavuşturulmuştur.

Liszt'in besteci kişiliği, bilindiği gibi Weimar'a yerleşmesinden sonra belirginleşmişti. Orkestra yapıtlarının büyük çoğunluğu da bu ikinci dönemde üretilmiştir. ''Senfonik şiir'' gibi, klasik yapılanmanın dışında, yaşamdan alınan konulari işleyen türdeki orkestra yapıtları da yine ikinci dönemin buluşçuluğu kapsamındadır. Senfonik şiirlerinin bazıları, daha önce piyano için yazdığı yapıtların yeniden gözden geçirilerek orkestra için hazırlanmış biçimleridir.

Liszt'in 1848-61 Weimar dönemi, 1861-69 Roma dönemi ve 1878-85 son dönemi yapıtları, çağdaşlarınca yadırganmış, anlaşılmamış, eleştirilmiştir. Oysa bu zaman dilimindeki ''tonalitenin çözümü'' ne yönelik ilerici anlayış, özellikle XX.yüzyılda Liszt'in yeniden değerlendirilmesiyle, Schönberg (1874-1951 ), Berg ( 1885-1935 ) ve Webern' in (1883-1945 ) mensup oldukları 2. Viyana okulunu hazırlamıştır. 1911' de Schönberg ''Wagner de dahil olmak üzere, hepimiz, Cesar Franck, Richard Strauss, Debussy ve son dönem Rus bestecileri, her şeyimizi Liszt' e borçluyuz'' diyordu.

Yüzyıllardan beri bir bilim gibi geliştirilen tonal armoninin yarattığı olanakların XIX. yüzyılın son çeyreğinde kendini tüketmeye başlamış olması, doğal olarak ton kavramının ya da tabusunun sorgulanmasını getirmiş, bu sorgulamada Liszt'in araştırmacı-ilerici kavrayışı önemli rol oynamıştır: tonaliteyi çözümünde Liszt, geleneksel kadans kalıbına bağlı kalmaz. Ton geçişleri giderek seyrekleşir. Daha çok, çeşitli tonaliteleri ve ezgileri yan yana sıralar. Bu geleceğe yönelik araştırmalarda Liszt'in özellikle org yapıtlarında görülen bu tutanaksız tonalitelerin, Skryabin ( 1872-1915 ), Debussy ( 1862-1918 ) ve Ravel ( 1875-1937 ) gibi besteciler üzerinde önemli etkisi belirtilmektedir.

Listz'in Budapeşteki evindeki pianoları

Ancak bilindiği gibi, geleceğe yönelik bir bakış açısı, her zaman geçmişe bakışı da beraberinde getirmektedir. Liszt' in çağımıza yönelik yapıtlarının nitelikleri incelenirken, gregoryen koralleri' ni, kilise makamlarını, özellikle Palestrina ( 1524-1594 ) ve J S Bach' ı ( 1685-1750 ) ne denli iyi tanıdığı ortaya çıkmaktadır. Bu önemli nokta, 1850' den sonraki Liszt yapıtlarına, tonaliteye yabancı neo-modal ögelerin sızmasının bir nedenini açıklamaktadır.

Liszt, klasik Viyana uslubuyla bestelemeye başlamış, empresyonist, ekspresyonist akımlardan etkilenerek, XX. yüzyılın müziğine ışık tutan ve ipuçları veren ilk XIX. yüzyıl bestecisi olmuştur.

Arsen Ceyhan / İkinciGrup

Piyano yapıtları:
Album d'un Voyageur - 1835
Années de Pelerinage -1848-1861
Apparition - 1835
Trois valses et caprices - 1840
Consolations - 1850
Grandes Etudes - 1831
Etudes de Concert - 1849
Deux Etudes de Concert - 1849-1863
Etudes d'Execution Transcendante
Piyano sonatı si minör - 1854
Grand solo de Concert pour deux pianos - 1850
Elégie -1868
Mazurka Brillante - 1851
Deux Polonaises - 1852
1. Piyano konçertosu mi bemol - 1857
2. Piyano konçertosu la majeur - 1863
Fantesie Hongroise - 1865
Todentanz - 1849
Fanesie sur les Ruines d'Athenes de Beethoven- 1853
senfonileri:
Faust Senfonisi - 1853-1861
Dante Senfonisi - 1856
senfonik şiirleri:
Dağda İşitilen - 1840
Tasso'nun Ağıtı ve Zaferi - 1849
Les Preludes - 1848-1850
Orpheus - 1854-1856
Mazeppa - 1858
Festklänge - 1853
Devrim senfonisi - 1857
Hamlet - 1859
Hunların Savaşı - 2856
Die Ideale - 1859
Beşikten Mezara - 1883

kinci Grup
 
Üst Alt