Bitkisel çay çeşitleri ve sağlığa faydaları

bitkisel çay çeşitleri ve sağlığa faydaları

Adaçayı

Latince ismi, Salvia officinalis olan adaçayı, halk arasında diş otu olarak da bilinir. Kenarları hafif dişli, her iki yüzü sık tüylü ve gümüş renkli basit yapraklara sahiptir. 3-8 cm uzunluğunda ve 1-4 cm genişliğindedir. Orta Avrupa’da, Balkanlarda ve Akdeniz Bölgesi’nin çeşitli yerlerinde yabani olarak bulunur.

Özellikleri ve Yararları
10. ve 17. yüzyıllarda devamlı kullanımın ölümsüzlüğü sağlayabileceği şeklinde yaygın bir inanış mevcuttu. Soğuk algınlığını, sinir hastalıklarını, yorgunluktan kaynaklanan ağrıları ve ishali geçirmede kullanılır. Bademcik şişmesine, ağız ve boğaz iltihaplarına iyi geldiği bilinir. Diş eti kanamasını önlemede etkili olduğu gibi, grip ve boğmaca hastalıklarında da kullanılır. Gece terlemelerini önlemede, yara ve çıbanları tedavi etmede etkilidir. Adaçayı yaprakları, mide suyunu düzenlemede, iştahı açmada, adet düzensizliklerini ve sancılarını iyileştirmede, rahim iltihaplarını geçirmede faydalıdır. Ancak, her gıda maddesinde olduğu gibi, adaçayının da fazla tüketilmesi zararlıdır. Zehirlenmeye neden olabilir.

Ahududu Yaprağı çayı

Rubus fruticocus Latince adıyla bilinir ve rosaceae familyasına ait bir bitki çeşididir. Ortalama boyu 2-3 metre olan bu bitkinin siyah meyveleri vardır. Tüm Avrupa’da ve yurdumuzda yetişir. Reçel, şurup ve sirke yapımında kullanılır.

Özellikleri ve Yararları
Vücudu kuvvetlendirir. Boğaz ve ağız hastalıklarında kullanılır. Kabız yapıcı etkisi vardır. Dişeti kanamalarını geçirmede, idrarı söktürmede, gaz ve spazm ağrılarını gidermede faydalıdır.

Ardıç çayı

Juniperus communis Latince adıyla bilinir ve cupressaceae familyasına ait bir bitki çeşididir. Ortalama 1 metre boyunda, kırmızı, yuvarlak, meyveli bir ağaçtır. Yakıldığında kadyağı denilen bir madde elde edilir.

Özellikleri ve Yararları
Adaçayının yakılması ile elde edilen kadyağı, ergenlik sivilcelerini geçirir. Egzamaya karşı kullanılır. Saçkıran ve kellik problemlerinde, uyuz ve sedef hastalıklarında faydalıdır. Ardıç bol miktarda C vitamini ihtiva ettiğinden, zindelik vericidir. İç krampları gevşetici, mideyi güçlendirici ve metabolizmayı uyarıcı etkileri vardır. Mide üzerindeki tesirleri; mukoza bezinin güçlü bir şekilde kanlanması, sindirim bezlerinin uyarılması, mikropları öldürmesi şeklindedir. Ardıç meyvesi uçucu yağları böbrekten ayrıştırır. Böylece, böbrek cidarı uyarılarak idrar akışı yükselir.

Barut Ağacı Kabuğu çayı

Latince adı ramnus frangula olan barut ağacı, rhamnaceae familyasına aittir.

Özellikleri ve Yararları
Bağırsakları yumuşatmada, mide spazmını çözmede etkilidir.

Böğürtlen çayı

Rubus fruticocus Latince adıyla bilinir ve rosaceae familyasına aittir. Halk arasında ağaç çileği ya da sultan böğürtleni olarak da bilinir. Tüm Avrupa’da yetişen böğürtlen, özellikle Marmara ve Karadeniz olmak üzere, Türkiye’de yaygın olarak bulunur. İlk bakıldığında çalıyı andırır. 2-3 m boyunda beyaz çiçekli, dikenli ve çok yıllıktır. Üç yapraklı olmakla birlikte, yapraklarının alt yüzü, tüylü ve dişli kenarlıdır. Yapraklar tanen, organik asitler, şeker ve C vitamini taşımaktadır.

Civanperçemi Otu çayı

Latince adı, achillea millefolium olan bu bitki, bileşikgiller familyasına aittir. Ülkemizde binbir yaprak olarak da bilinir. Boyu 1 m’ye ulaşan çok yıllık bir bitkidir. Beyaz, sarı, pembe çiçekleri kalp biçimindedir. Çiçek, dal ve yapraklarından infüzyon ve özüt yolu ile faydalanılır. Achillein, eterik yağ ve tanen içerir.

Özellikleri ve Yararları
Yumurtalık ve rahim iltihaplanmalarına karşı faydalıdır. İdrar düzensizliği, şiddetli sancı, bulantı, baş dönmesi ve gözlerde akıntı olduğunda kullanılır. Burun kanamalarıyla birlikte görülen baş bölgesinde (sinüs boşluklarında) kan ve su toplanmasına karşı etkilidir. Kanı temizler. Kemik iliği hastalıklarına karşı etkilidir. Akciğer kanamalarını azaltır. Mide kanaması, hazımsızlık ve kanamalı hemoroitlerde çok yararlıdır. Böbreği düzene sokar. İştahsızlığı, gazları, mide kramplarını, karaciğer rahatsızlıklarını, mide ve bağırsak iltihaplarını geçirmede etkilidir. Civanperçemi, dolaşım sistemi rahatsızlıklarına ve damar spazmlarına çok faydalı olduğundan, kalp ağrısı çeken hastalara sıkça tavsiye edilir. Damar kramplarında en iyi yardımcıdır.

Elma çayı

Malus pumila Latince adıyla bilinir ve gülgiller familyasına aittir. Pembe çiçekleri olan, yüksek bir ağacın meyvesidir. Yuvarlak olan bu meyvenin, kabuğu parlak, sert ve kırmızıdan yeşile kadar türlü renktedir. Çekirdekleri ufaktır. Dokusu gevşek, kokusu hoş, tadı mayhoş veya tatlıdır. Amasya, Gümüşhane, Niğde, Ferik gibi birçok çeşidi vardır.

Özellikleri ve Yararları
Kasları kuvvetlendirmede, sinirleri yatıştırmada, fiziki ve ruhi yorgunlukları gidermede kullanılır. Hemen hemen tüm hastalıkların iyileşme sürecini kısaltır. İdrarı artırmakla birlikte, vücuttaki zararlı maddelerin dışarı atılmasında yararlı olur. Kanı temizlemede, hazmı kolaylaştırmada, kolesterolü düşürmede, damar sertliğini önlemede faydalıdır. Uçukları iyileştirme özelliğine sahiptir. Cilde tazelik kazandırır. Göz ve kulak ağrılarının tedavisinde kullanılır. Dizanteri, karaciğer ve dalak hastalıklarında şifa verici olarak bilinir. Karaciğeri kuvvetlendirir. Kalp krizini önlemede, öksürüğü kesmede, bağırsaktaki kurtların düşürülmesinde etkilidir. Bulantı ve kusmaları geçirmede kullanılır.

Hindiba Kökü çayı

Latince adı Cichorium endivia olan hindiba kökü, Bileşikgiller familyasındandır. 20-100 cm yüksekliğinde, açık mavi çiçekli çok yıllık otsu bir bitkidir. Çiçek, dal, yaprak ve köklerinden infüzyon yolu ile faydalanılır. İnülin, früktoz, levüloz, laktusin ve kolin içerir.

Özellikleri ve Yararları
Safra kesesi ve karaciğer hastalıklarında eşsizdir. Kronik karaciğer iltihabına şifa verdiği bilinmektedir. Şeker hastaları için tavsiye edilmektedir. Kendilerini sürekli yorgun ve halsiz hissedenler, bu bitkiyi içeren bir çayla 14 günlük kür uyguladıkları takdirde faydasını görebilirler. Kaşıntı, egzama gibi deri hastalıklarında kullanılır. Safra kesesi taşlarının ağrısız, sızısız düşmesine yardımcıdır. Karaciğer ve safra kesesini çalıştırır. İçindeki mineral tuzlarının kanı temizlemesiyle, gut ve romatizmaya karşı faydalıdır. Gudde şişkinliğini 3-4 hafta boyunca yapılacak bir kürle indirir. Sarılık ve dalak hastalıklarında aynı derecede faydalıdır. Köküyle hazırlanan çay, kanı temizler ve vücuttan fazla suyu atar, hazmı kolaylaştırır.

Huş Ağacı çayı

Latince adı betula pendula olup, huşgiller familyasına aittir. Özellikle Kanada’da yetişir. Boyu 25 m’ye kadar uzayabilir. Kabuğundan, yapraklarından, tomurcuklarından ve püsküllerinden infüzyon ve dekoksiyon yolu ile faydalanılır. Betulol, betülen, tanen, albin ve saponin içerir.

Özellikleri ve Yararları
En önemli özelliği, bedendeki sıvı birikimlerini (ödemleri), böbrekleri yormadan veya tahriş etmeden, çözebilmesidir. İdrar kesesi ve idrar yolları iltihabına karşı etkilidir. Ayrıca, idrar yolları iltihabı sonrasında sistemin yıkanarak temizlenmesinde kullanılabilir.

Ihlamur çayı

Tilia sylvestris Latince adıyla bilinen ıhlamur, bir Avrupa ağacıdır. Yurdumuzda daha çok Kuzey Anadolu’da bulunmaktadır. 15-40 m boyuna erişebilen ve kışın yaprağını döken bu ağacın çiçekleri, sarımsı beyaz renkli ve hoş kokuludur.

Özellikleri ve Yararları
Ihlamur, hem tadıyla hem de kokusuyla hoş bir içecek olup, ferahlık verir ve yatıştırıcı etkiye sahiptir. Kan dolaşımını düzenlemede, böbrek ve mesaneyi temizlemede, damar kireçlenmesini gidermede ve idrar söktürmede kullanılır. Gribal enfeksiyonları gidermede etkilidir. Mide ülserinde ve kabızlıkta faydalıdır. Cilde güzellik verir. Burkulma ve ezilmelerden kaynaklanan ağrıları dindirmede, sinirleri kuvvetlendirmede, her türlü sinir bozukluklarını gidermede ve göğsü yumuşatmada tavsiye edilir.

Isrgan Otu çayı

Urtica diocia Latince adıyla bilinir. Büyük ısırgan otu (Urtica diocia L.) ve küçük ısırgan otu(Urtica urens L.) olmak üzere iki çeşidi bulunur. Halk arasında dızlağan ve dikenli ısırgan isimleriyle de bilinir. Büyük ısırgan otu, çok yıllık ve otsu bir bitkidir. Boyu bazen 1 metreyi geçer. Yaprakları koyu yeşil, saplı ve dişli kenarlıdır. Küçük ısırgan otu ise, tek yıllık ve otsu bir bitkidir. Boyu 60 cm kadar olabilir. Yaprakları açık yeşil, saplı ve dişli kenarlıdır. Her iki türün de yaprakları 2-4 cm uzunlukta, oval veya kalp biçimlidir. Bu yapraklarda bulunan histamin ve asetilkolin, tazeyken dokunanların teninde kaşınma ve yanma etkisi yapmaktadır. Ancak bu maddelere rağmen, yapraklardaki tüyler sayesinde bitkinin kökü kurumamaktadırlar.

Özellikleri ve Yararları
Dalak, karaciğer ve safra kesesi hastalıklarında, solunum sistemi balgamlanmasında, mide kramplarında, ülserde ve akciğer hastalıklarında tavsiye edilir. Yara, egzama, kaşıntı olduğu takdirde kullanıldığı gibi, saç dökülmesine, romatizmaya ve baş ağrılarına karşı da oldukça etkilidir.

Kadife Çiçeği çayı

Latince adı calendula officinalis olan kadife çiçeği, bileşikgiller familyasındandır. Amerika’nın sıcak bölgelerinde yetişir. Kömeç halinde, sarı, turuncu, top çiçekli, keskin kokulu, çok dallı ve bir yıllık otsu bir bitkidir. Calendulin ve uçucu yağlar içerir.

Özellikleri ve Yararları
Sindirim sisteminde, onikiparmak ülserinde olumlu etkileri vardır. Safra salgısının artmasında, cilt yanıklarında ve egzamalarda faydalıdır. Böcek sokmalarında kullanılır. Genital sistemde adet bozukluklarına iyi gelir.

Kişiş çayı

Latince adı Coriandrum satvum olan kişniş, umbelliferae familyasındandır.

Özellikleri ve Yararları
Kuvvet verici, iştah açıcı, sindirim hızlandırıcı, yatıştırıcı, gaz söktürücü ve zihin geliştirici olarak halk arasında kullanılmaktadır. Afrodizyak özelliği olduğu da bilinir. Kan dolaşımını olumlu etkiler. Ayrıca tansiyon düşürücü, nabzı dengeleyici ve baş dönmelerini giderici etki yaptığı bilinmektedir.

Kuşburnu (Çingülü) çayı

Latince adı Rosa canina olan kuşburnu, gülgiller familyasındandır. Halk arasında it burnu, yaban gülü olarak da bilinir. 1-3 metre yüksekliğinde, sarkık dallı, çalı görünümünde dikenli bir ağaççıktır. Pembe ya da beyaz çiçekleri vardır. Olgun meyvelerinden infüzyon yolu ile faydalanılır.

Özellikleri ve Yararları
İdrar söktürmede faydalıdır. Kabız yapıcı özelliği ile ishale karşı etkilidir. Vitamin bakımından çok zengin olduğundan, vücudun genel direncini artırmada ve nezleyi geçirmede kullanılır.

Limon çayı

Latince adı citrus limonum veya citrus medica’dır. Rutaceae familyasına aittir. Anavatanı Malezya olan bu bitki, esas olarak ılıman iklimi sevmesine rağmen, hemen her ülkede yetişir. Yaygın olarak yetiştirildiği ülkeler: Güney Avrupa, Hindistan, Avrupa, Afrika, Filistin, Orta Doğu, İspanya, Portekiz ve Türkiye’dir. Ülkemizde sıcak bölgelerde bulunur. Kabuğundan, çiçeğinden ve meyvesinden yararlanılır. Ekşi meyvesi, C vitamini deposudur.

Özellikleri ve Yararları
Kalbi ferahlatmada, böbrek tıkanıklıklarını gidermede, bademcik iltihaplarını geçirmede ve tansiyonu düşürmede kullanılır. Nezleye iyi gelir. Sinir sistemini olumlu etkiler ve felç hastalarına tavsiye edilir. Mideyi kuvvetlendirerek hazmı kolaylaştırmada, idrarı söktürmede etkilidir. Mide, bağırsak ve iltihap yollarını temizlemede, baş dönmesini durdurmada, damar tıkanıklıklarını açmada, sivilceleri gidererek cilde güzellik katmada tercih edilir. Mide bulantısını geçirerek kusmayı keser. Karaciğer için çok yararlıdır. Dişetlerini kuvvetlendirdiği gibi, dişleri de beyazlatır. Gıda zehirlenmelerini bir noktaya kadar önlediğinden, panzehir görevi görür. Mide ve ciğerdeki ahlatı temizlemede, damar sertliğini gidermede ve bedenin minerallerini dengelemede yararlıdır. Romatizmaya, çeşitli enfeksiyonlara, yüksek tansiyona, karaciğer iltihabına, kanamaya ve nefes darlığına iyi gelir. Anemi, bronşit ve migren gibi rahatsızlıklarda kullanılır. A,B,C vitaminleri ihtiva ettiğinden, direnç verici özelliği vardır.

Mine Çiçeği (Güvercin Otu) çayı

Latincesi verbena officinalis olan mine çiçeği, mineçiçeğigiller familyasının tipik örneğidir. Halk arasında güvercin otu, kan otu olarak da bilinir. Gövdesi dört köşeli, yaprakları tüylerle örtülü otsu bir bitkidir. Çiçekleri küçük, genellikle eflatun ya da mavi renklidir. Meyvesi kurudur. Otsu kısmından ve kökünden infüzyon yolu ile faydalanılır.

Özellikleri ve Yararları
Hazmı kolaylaştırma, idrarı söktürme ve teskin etme özellikleri vardır. Baş, romatizma, siyatik ve lumbago ağrılarında etkilidir. Gut hastalığında kullanılır. Yorgunluğu ve uykusuzluğu giderir.

Mürver Ağacı çayı

Latincesi sambucus nigra’dır. Anadolu’nun bazı yörelerinde kara mürver olarak da adlandırılır. Mayıs-Haziran döneminde açan çiçekleri, çok gençken, saplarıyla birlikte toplanır. Küçük çiçekler, yarı kurutmadan sonra saptan ayrılır. Çiçeklerin saptan ayrılmasından sonra tam kurutma işlemi gerçekleştirilir. Bu işlemin ardından, çiçekler ince kıyılarak hava almayan kaplarda saklanır.

Özellikleri ve Yararları
Merhem gibi sürüldüğünde, yumuşatıcı ve yara iyileştirici; çay şeklinde alındığında, etkili müshil, balgam söktürücü, idrar söktürücü, terletici olarak kullanılabilir. Terletici özelliği ile soğuk algınlığında ve gripte faydalı olur. Çiçek çayı ayrıca, saman nezlesinde, üst solunum yolları ve sinüzit iltihaplarında önerilmelidir. Nezleden kaynaklanan duyma bozuklukları çiçek çayı ile tedavi edilebilir. Bağışıklık sistemini güçlendirici etkisi ile, soğuk algınlığı ve gribe karşı önlem olarak da alınabilir. Ayrıca, deri hastalıklarına ve kötü beden kokusuna karşı kan temizleyici olarak mutlaka denenmelidir.

Nane çayı

Latince mentha piperata olarak bilinir ve labiatae familyasındandır. Anadolu’da yarpuz ve misk olarak da anılmaktadır. Akdeniz sahillerinde, Orta ve Güney Avrupa’da, ılıman iklimlerde yetiştirilir. Nane, koyu yeşil yapraklı, 30-90 cm yüksekliğinde ve hoş kokulu bir bitkidir.

Özellikleri ve Yararları
Mide ve pankreas salgılarının eksikliği ile bağırsaklarda oluşan normal dışı fermentasyonu ve buna bağlı olarak gelişen rahatsızlıkları önlediği bilinmektedir. Nane çayı, iştah açıcı ve hazmı kolaylaştırıcı olarak kullanılır. Genel sinir sistemini uyarmada, ateş düşürmede, hazımsal bozuklukları gidermede faydalıdır. Zor sindirimden ileri gelen ağız kokusunu giderir. Barsak gazlarını, mide ağrılarını geçirmede etkilidir. Migren, uykusuzluk ve baş dönmesi gibi rahatsızlıklara iyi gelir. Astım, grip ve bronşit gibi solunum yolu hastalıklarının tedavisinde tavsiye edilir. Şişkinliği alma, nefesi açma, bağırsak spazmını geçirmede denenmelidir. Dil tutukluğunu açıcı, heyecanı yatıştırıcı, sinirleri kuvvetlendirici özellikleri vardır. Anne sütünü artırıp, sütten şişen göğüsün şişini almada kullanılır. Adet düzensizliklerini gidermede etkilidir. Bağırsaklardaki kurtların düşürülmesine yardımcı olur. Ferahlatıcı etkisi vardır.

Papatya çayı

Latince adı matricaria chamomilla olan papatya, halk arasında babunç olarak da bilinir. Ülkemizde sıkça yetiştirilmekte olan bu çiçek, ılıman iklim kuşağında bulunur. 10-50 cm boylarında, çok dallı bir bitkidir. Yaprakları, parçalı ve tüysüzdür. Çiçekleri, sarı-beyaz renklerde küçük başlar şeklinde olup, güzel kokuludur.

Özellikleri ve Yararları
Mide ve bağırsaktaki gazları geçirmede, gastrit ve ülser hastalıklarında kullanılır. Spazm giderici özelliktedir. Ateş düşürücü, terletici, sinirleri yatıştırıcı faydaları vardır. Çeşitli iltihapları kurutur. Ayrıca, baş ve bel ağrılarını dindirdiği gibi mikrop öldürücü etkisi de vardır.

Paraguay Çayı Yaprağı çayı

Latince adıyla ilex paraguarensis olarak bilinir ve aauifoliaceae familyasına aittir. Bilinen diğer isimleri; mate, yerba mate, Paraguay tea, Brezilian tea ve South American holly’ dir. Orta tropik bir bitki olarak, yüksek sıcaklığa ve yıllık 1500 mm üzerinde yağışa ihtiyaç duyar. Ülkemizdeki siyah çay kadar yaygın tüketildiği yerler: Arjantin, Uruguay, Paraguay ve Güney Brezilya’ dır. Güney Amerika’nın milli içeceğidir. Avrupalılar tarafından yerlilerin yeşil altını olarak adlandırılır.

Özellikleri ve Yararları
Çaya benzer bir içecektir. Yaprakları yemek olarak kullanıldığında, doğal bir besin kaynağıdır. Uyarıcı, kafein ve tanen içerir. Normal çaydan daha az buruktur. Kanı temizleyici, kalbi rahatlatıcı, saçları kuvvetlendirici, gelişme bozukluklarını giderici, zihin açıcı, iştahı kontrol edici, yorgunluk giderici, stres azaltıcı, mide iltihabını ve uykusuzluğu giderici yönleri ile sağlığa faydalı olmaktadır.

Rezene çayı

Latince adı foeniculum dulce olan rezene, umbelliferae familyasına aittir. Kökünden, tohumundan ve yapraklarından yararlanılır.

Özellikleri ve Yararları
Yemeklerden yarım saat önce alındığında, iştah açıcı olarak kullanılabilir. Eğer yemekten sonra tatlandırmadan içilirse, sindirimi uyarıcı, şişkinliği giderici etkileri vardır. Kökü; idrar yetersizliğine, safra taşına iyi gelir. Tohumu; mide ve bağırsak gazlarına, zor sindirime, bağırsak parazitlerine, asabi kusmalara yararlıdır. Yaprakları; hazmı zor olan besinlerin sindirimini kolaylaştırır. Öksürük ve akciğer hastalıklarına karşı etkilidir. İştahsızlık, şişkinlik, öksürük, astım ve anne sütünü artırma gibi durumlarda etkilidir. Ses kısıklığına ve boğaz ağrısına karşı kullanılır.

Sinemaki Yaprağı çayı

Cassia augustifolia L. Latince adıyla, baklagiller familyasına aittir. Özellikle sıcak iklimlerde yetişir. Bu bitkinin yapraklarından yararlanılır.

Özellikleri ve Yararları
Aç karnına içildiğinde peklik (bağırsak tembelliği), çeken kişilerde oldukça faydalıdır. Ancak, fazla kullanıldığında bağırsaklarda sancılı buruntu yaptığından dozaj ayarı çok önemlidir. Cilt çatlaklarında ve saç bakımında etkilidir. Damar tıkanıklığına, baş ağrısına, egzamaya, sıtmaya, kaşıntıya ve romatizmaya karşı kullanılır. Balgam söktürücü, eklem ağrılarını geçirici ve toksin atıcı özellikleri bulunur.
 

Benzer konular ↴

Benzer konular ↴

Üst Alt