Semerkand Yayınları Tasavvuf klasiklerine yeni bir eseri daha kazandırdı: Kitâbü'z-Zühd (Zâhidler Kitabı)

Müslüman Ferde Dünya Tasavvurunu ve Tasavvuf Ahlâkını Öğreten Eser

Bu değerli eserin yazarı fakih, muhaddis ve müfessir kimliğiyle tanınan Vekî' b. Cerrâh er-Ruâsî'dir (v.197/813). Vekî' b. Cerrâh'ın Kitabü'z-Zühd adlı eseri, gerek Resûlullah'ın (s.a.v) hadisleri gerekse sahabe ve tabiin kavillerini de içine alan zühd hayatına yön veren, zâhid kimselere dair vasıflarını ihtiva eden İslâm kültürünün önemli bir kaynağıdır. Eserde genel itibariyle; dünyanın fâniliği, müminin bu dünyaya karşı tutumu ve bakış açısı, gurur, makam-mevki sahibi olmaktan dolayı kibir vb. kötü fiillerin yerilmesi, günahlardan uzak durmaya çalışma, insanların haklarına riayet, güzel ahlâk sahibi olma, haksızlık ve zulümden kaçınma, nefsin isteklerinden yüz çevirme, doğruluk üzere olma, bütün işlerinde Allah'ın rızasını ön plana alma gibi konuları içeriyor.

Eser Ahmet Yıldırım ve Nuri Tuğlu tarafından Türkçeye tercüme edilmiş; tercüme edenler, genelde "Kitabü'z-Zühd" olarak bilinen bu eserlerin, yaşanılan dinî tecrübeleri intikal ettirmesi, ahlâkî etki ve zihniyet oluşturması yönüyle dikkate alınması ve önemsenmesi gerektiği kanaatinde olduklarını dile getirmişlerdir. Ayrıca bu eserlerin ihtiva ettiği konular itibariyle müslüman dünya görüşünün belirlenmesinde önemli unsurlar içerdiğinin de altını çizen yazarlar, bu itibariyle doğru ve sağlam bir dünya görüşüne sahip olabilmek için bu tür eserleri tanımak ve içeriklerinden haberdar olmanın önemli olduğunu ifade etmişlerdir.


"Hadis (sünnet), dünyaya karşı bakışın (zühdün) belirlenmesinde büyük bir etkiye sahip"

Günümüz dünyasında yaşayan Müslüman bireyin en önemli sorunlarından birinin dünyaya karşı bakış ve tavrının veya dünya algılamasının nasıl olacağı meselesi olduğunu dile getiren yazarlar bu tür eserlerin dünyaya karşı bakışın (zühdün) belirlenmesinde büyük bir etkiye sahip olduğu hususunda şunları dile getirmişlerdir:

"Ortaçağ'ın sonlarında Kıta Avrupa'sında meydana gelen büyük dönüşümün (modernite) dinî açıdan nitelenmesi olan "dünyevîleşme" diye bir süreci veya olguyu ortaya çıkarmıştır ki bu olgu dikkate alındığında problemin büyüklüğü bir kat daha kendini göstermektedir. Problemden kurtulmak veya dünyevîleşme tehlikesine çözüm bulmak için dinî kaynaklarımızda pek çok bilgi ve alternatif bulmak mümkündür. Bu noktada dinî kaynaklarımızdan biri olan hadis (sünnet), hiç kuşkusuz İslâmî hayatın oluşmasında ve bu hayatın bir parçası görülen dünyaya karşı bakışın (zühdün) belirlenmesinde büyük bir etkiye sahiptir. Bu etki, tarihimiz boyunca azalmaksızın devam etmiştir. İslâm'ın ulaştırıldığı her kültür ve coğrafyaya hadisler de ulaşmış ve pratik İslâmî hayatın şekillenmesine önemli katkılarda bulunmuştur. Dolayısıyla dünyaya karşı bakışın, hadislerde nasıl yer aldığı hususu dinî hayatın şekillenmesi bakımından ayrı bir önem arz etmektedir. İşte bu tür hadisleri ihtiva eden ve hadis külliyatı içerisinde Kitâbü'z-Zühd olarak bilinen bazı eserler vardır ki müslüman bireyin dünyaya bakışı ve dünya görüşünün belirlenmesi noktasında önemli unsurlar içerir. Hatta bu eserlerin tarihî süreçte yaşanılan dinî tecrübeleri intikal ettirmesi, ahlâkî etki ve zihniyet oluşturması yönüyle dikkate alınması ve önemsenmesi gerektiği kanaatindeyiz. Bu itibarla doğru ve sağlam bir dünya görüşüne sahip olabilmek için bu tür eserleri tanımak ve içeriklerinden haberdar olmak durumundayız."

Eserin tercüme edilmesinde dikkate alınan hususlar

En eski zühde dair eserlerden biri olan Vekî' b. Cerrâh er-Ruâsî'nin (v. 197/812). Kitâbü'z-Zühd'ünü tercüme ettiklerini dile getiren yazarlarımız; tercümeye esas aldıkları nüsha eserin Abdurrahman Abdülcebbâr el-Ferîvâî tarafından tahkik edilen (Medine 1984) baskısı olduğunu belirtmişlerdir. Tercümenin baş tarafına Vekî' b. Cerrâh er-Ruâsî'yi ve Kitâbü'z-Zühd'ünü tanıtan bir makale konduğunu da bizlere aktaran yazarlarımız, tercümede şu hususların dikkate alındığını dile getirmişlerdir:

1. Âyetlerin ve merfû (Hz. Peygamber'e [sallallahu aleyhi vesellem] izafe edilen) rivayetlerin tercümesiyle birlikte metinleri, diğer rivayetlerin sadece tercümeleri verilmiştir.
2. Metinleri zikredilen hadis metinlerinin harekeli olmasına özen gösterilmiştir.
3. Muhakkik tarafından verilen tahriç bilgileri, kitabın bizzat kendisinin temel kaynaklardan olması hasebiyle dikkate alınmamıştır.
4. Muhakkik tarafından yapılan sıhhat değerlendirmelerine bazen işaret edilmiştir.


Zühde dair birçok eser bulunmaktadır

Hadis külliyatları içerisinde önceleri ayrı bir bölüm olarak yer alan zühdle ilgili hadisler, zamanla yerini "Kitâbü'z-Zühd" adıyla yapılan bağımsız çalışmalara bırakmış, bu durum daha sonraki süreçte zengin bir literatürün habercisi olmuştur. Böylece hadis külliyatı içerisinde azımsanmayacak sayıda zühde dair eserler telif edilmiştir. Bunlardan birisi de İmam Beyhakî'nin yazdığı 2000 yılında Enbiya Yıldırım'ın tercümesiyle Semerkand Yayınları tarafından tasavvuf klasiklerine kazandırılan Kitabü'z Zühd (Allah için yaşamak). Hicrî birinci asrın sonlarına doğru başlayıp takriben günümüze kadar devam eden süreçte telif edilen bu tür eserlerin sayısının doksan kadar olduğu tespit edilmiştir.

Eserin orjinal nüshası Şam Zâhiriyye Kütüphanesi Âmm 1033'te bulunuyor

Eser hakkında bilgiler veren yazarlarımız şunları söylüyor; "Her müellif gibi Vekî' b. Cerrâh'ın da eserini, üstlendiği misyon gereği yaşadığı şehir veya bölgede öncelikle ihtiyaç olduğuna inandığı hususlarda birikimini aktarmak ve katkıda bulunmak amacıyla kaleme aldığı anlaşılmaktadır. Eserin orijinal nüshası Şam Zâhiriyye Kütüphanesi Âmm 1033'te bulunmaktadır. Bu eser 1994 yılında Abdurrahman Abdülcebbâr El-Ferîvâî'nin tahkiki ile üç cilt halinde Medine'de basılmıştır. Yetmiş üç bab başlığı ve 539 rivayetten oluşan eser konulara göre tertip edilmiş ve rivayetler buna göre taksim ve tasnif edilmiştir. "

Muhakkik, eserin baş tarafında müellif hakkında bilgiler vermiş, eser içerisinde hadislerin tahricini ve râvilerin tanıtımını yapmış, tahriç yapıldıktan sonra hadisin sıhhati ile ilgili hükümleri dipnotlarda belirtmiştir. Ayrıca yine muhakkik eserin sonuna ayetlerin, hadislerin, diğer haberlerin, şahısların, yerlerin ve kitapların birer fihristini koymuştur.

Eserin tercümesi, 207 sayfadan oluşmaktadır. Okuyucularımızın eserden azami ölçüde istifade etmeleri ümidiyle...