Gösterilen sonuçlar: 1 ile 2 Toplam: 2
  1. #1
    Onursal Üye dogangunes - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
    Üyelik tarihi
    Apr 2007
    Burç:
    Kova
    Cinsiyet
    Kadin
    Mesaj
    17.801
    Rep Gücü
    137443

    Hat Terimleri

    A

    ABADİ KAĞIT
    Ham ipekten yapılan bir kağıt türüdür. Dut ağacı elyafından da yapılır.

    ABİR
    Mürekkebe katılan güzel koku. Genellikle beyaz sandal, sümbül kökü, kırmızı gül, turunç ve iğde çiçekleri, narenciye otlarıyla bir miktar dövülmüş misk karışımıdır.

    AHAR
    Şap ve yumurta beyazının karışımından oluşan bir alaşım.

    AHARLI KAĞIT
    Bitki boyasıyla boyanmış kağıda ahar sürülerek elde edilen kağıt.

    AKLAM-I SİTTE
    Altı yazı türü demektir. Bu isimle anılan altı cins yazı birbirine tabi, ikili gruplar halinde şöyle gözden geçirilebilir: Sülüs-nesih, muhakkak-reyhani, tevkıi-rıka.

    ALTIN MÜREKKEBİ
    Özel bir şekilde dövülerek mikronla ölçülecek kadar inceltilmiş yüksek ayarlı altın varaklarının koyu arap zamkı mahlulü veya bal yardımıyla bir çini tabakta uzun emekle ezilmesi ve suyla yıkanıp süzülerek bir başka tabağın dibinde toplanması, bize bu mürekkebin esası olan altın zerrelerini verir.


    AMME
    Kur’an-ı Kerim’in 30. cüzü. Hattatlar bu cüzü Kur’an’dan ayrı yazarlardı.


    B

    BAĞA
    Kaplumbağa kabuğu. Sıcak suda yumuşatılarak tesbih, kutu,baston,kaşık, tarak gibi eşyalar yapılır.

    BEYZİ
    Oval.

    BEZEME
    Hattın bezenmesi; tezyinat, süsleme.

    BESMELE
    "Bismillahirrahmanirrahim"in kısa ifadesi.


    C-Ç

    CELİ DİVANİ
    Harekesiz yazılan divaninin XVI. asırda İstanbul'da doğan harekeli, süslü ve haşmetli şekline celi divani adı verilmiş, bu da devletin üst seviyedeki yazışmalarında kullanılmıştır.

    ÇİVİT
    Daha çok Yemen, Hindistan, Pakistan ve Çin’de yetişen bir tür ot. Bu ottan elde edilen koyu mavi boya. Kırmızı, yeşil, sarı renkli olanları varsa da daha ziyade koyu mavi olanı kullanılır.


    D

    DİVANİ
    İran'da resmi yazışmalarda kullanılan ta'lik hattı Osmanlı'ya Akkoyunlular (1467-1501) yoluyla XV. asırda geldiğinde, kısa zamanda büyük bir şekil değişikliği geçirerek Divan-ı Hümayun'daki resmi yazışmalara mahsus olduğundan dolayı "divani" adını almıştır.

    DER-KENAR
    Esas yazının kenarlarına yazılan yazı. Çıkma yazı. Yazının/resmin alt ya da yan taraflarındaki boşluklara yazılan kısa not yazıları.

    DELAİL-İ HAYRAT
    Ayet, hadis ve duaları içine alan yazma kitap. Bazılarında Kabe ve Ravza-i Mutahhara’nın el çizimi minyatüre benzer resimleri vardır. Buna kısaca Delail veya Delail-i Şerife adları da verilir.

    DELAİL
    Ayet, hadis ve duaları içine alan yazma kitap. Bazılarında Kabe ve Ravza-i Mutahhara’nın el çizimi minyatüre benzer resimleri vardır. Buna kısaca Delail-i Hayrat veya Delail-i Şerife adları da verilir.

    DELAİL-İ ŞERİFE
    Ayet, hadis ve duaları içine alan yazma kitap. Bazılarında Kabe ve Ravza-i Mutahhara’nın el çizimi minyatüre benzer resimleri vardır. Buna kısaca Delail veya Delail-i Hayrat adları da verilir.


    E

    ENBUB
    Kesildiği gibi kalan, ağzı düzeltilmemiş kalem.

    EZ NEV
    Yeniden. Üstadın talebesinin meşkıne koyduğu ve o kısımdaki yazıyı yeniden yamasını istediğini ifade eden kelime.

    EKSPRESYONİST HAT SANATI
    Ekspresyonist terimi genellikle büyük ölçüde bozulmuş ve abartılmış hislerin ya da hissi unsurların ön planda olduğu hat türünü tasnif için kullanılır.

    EN’AM
    Kur’an’ın bazı surelerinin yazıldığı kitapçık.


    F

    FASİH’ÜL-KALEM
    Kaleminden çirkin yazı çıkmayan ve son derece güzel yazı yazan hattat.

    FERSUDE
    Eskimiş, yıpranmış, solmuş.

    FETHA
    Arapça’da üzerine konulduğu harfin “e” ya da “a” sesi ile okunmasını sağlayan eğimli düz çizgi şeklindeki işaret, hareke. “Üstün” de denir.

    FERAĞ
    Yazma eserlerde eserin son sayfasındaki son satırlara denir.

    FİGÜRATİF HAT SANATI
    Figüratif Hat Sanatı, figürlerle hat elemanlarını değişik şekillerde bir araya getirmektedir.

    FERMAN
    Ferman, kelime itibariyle emir, irade, buyruk anlamlarını taşır.


    G

    GARVA
    Kesildiği halde henüz düzeltilmemiş kalem.

    GUBARİ
    Toz gibi, ince ve çok küçük karakterli yazı. Bir pirinç tanesi üzerine Kelime-i Şehadet yazılabilecek derecede küçük yazı. İnce şekilli hurde yazı. Yazıldığı hat türüne göre Nesih Gubarisi, Ta’lik Gubarisi gibi isimler alır.


    H


    HOKKA
    Küçük Kutu” manasına gelen Arapça bir kelimedir. Eski hokkalara mürekkep doğrudan doğruya konulma; Lika denilen ham ipekten bir tutam, hokkanın içine yerleştirilip de mürekkep bunun üzerine dökülürse, lika, mürekkebi sünger gibi emer ve kalemin hafifçe likaya bastırılmasıyla, lüzumu kadar mürekkebi kalemin ağzını bular.

    HİLYE-İ ŞERİFE
    Süs anl***** gelen Arapça bir kelime. Hazreti Peygamberin vasıflarını anlatan hat eseri.

    HİLYE
    Süs anl***** gelen Arapça bir kelime. Hazreti Peygamberin vasıflarını anlatan hat eseri.

    HURDE
    Farsça küçük anlamında bir kelime. İnce karakterle yazılmış hat yazısı.



    I-İ


    ITRİ
    Uzun, girintili çıkıntılı yaprak motifi. Hat ve kitap süslemelerinde, tezhipte kullanılır. Itır yaprağına benzediği için bu adla anılır.

    İ’CAM
    Noktalama işlemi.

    İCAZET
    Hat öğrencisinin belirli seviyeye geldiğinde hocasından aldığı diploma, yeterlilik belgesi.

    İCAZETNAME
    Hat öğrencisinin belirli seviyeye geldiğinde hocasından aldığı diploma, yeterlilik belgesi.

    İHCAM
    Hat veya tezhipte harfi ya da motifi bir hamlede yazmak.

    İHCAMSIZ
    Hat veya tezhipte harfi ya da motifi bir kaç hareketle, duraklayarak yazmak.

    İ’RAB
    Hareke. Harekeleme işlemi.

    İS MÜREKKEBİ
    İs mürekkebinin terkibindeki is, yakılınca is veren bezir yağı, balmumu, neft yağı, gaz yağı gibi maddelerden elde edilir. Çıradan veya zeytinyağından çıkan is, çok yağlı olduğu için makbul sayılmaz. İs mürekkebinin terkibine giren ve onu kağıt üzerinde tespit eden arapzamkıdır. İs mürekkebi yapmak için pek çok formüller yazılı olarak devrimize kadar gelmiştir.

    İSTİF
    Yazı Düzenlemesi.


    K

    KALEMTIRAŞ
    tig denilen kesici kısım, kıymetli malzemeden yapılmış sap ve bu ikisini birbirine bağlayan parazvanadan meydana gelir. Boyu 10-20 cm arasındadır.

    KAĞIT
    Hat sanatının en önemli malzemelerinden biri de kağıttır. Eskiden kağıtlar bugün olduğu gibi doğrudan doğruya yazı yazabilecek şekilde fabrikadan çıkmazdı. Hariçten (Çin, Hindistan, Buhara, Avrupa...) olsun, yerli imalathanelerden (Kağıthane, Yalova, Bursa, Beykoz...) olsun ; gelen kağıtlar, pürtüklü ve kalemin yürümesine müsait olmayan bir haldeydiler. Hatta bazıları mürekkebi yayarlardı.

    KUFİ
    Kufi denilen yazının en temelli karakteri geometrik olmasıdır. Kûfi’nin hangi çeşidi göz önünde bulundurulursa bulundurulsun, bu yazıda en çok göze çarpan şey,bütün mimarlık eserlerinde olduğu gibi, parçaların kanavayı meydana getiren parçacıkların dikey,yatay olmasıdır.

    KUŞAK YAZISI
    Cami ya da dini bir yapının iç duvarının tamamını veya bir kısmını bir şerit şeklinde kaplayan hat yazısı.

    KETEBE
    İmza. Hattatın eserine koyduğu imzası.

    KIT’A
    Tek bir kağıda yazılan yazı parçası.

    KAFTAN GİYDİRMEK
    Üstad tarafından, öğrencinin beğenilen harf, kelime veya cümlesinin daire içine alınarak başarısının taltif edilmesi.

    KAF-I TÜRKİ
    "Kef" yazıldığı halde (g, ğ) olarak okunan kef harfi.


    L


    LAL MÜREKKEBİ
    Lotur, Şekerci çöğeni, şap ve su belirli oranlarda karıştırılıp kaynatıldıktan sonra suyu alınır; bunun içine “kırmızböceği” nin kurutulmuşu, iyice dövülerek ilave edilir ve tekrar kaynatılır. Bu şekilde edilen lal mürekkebinin, pek cazip kırmızı rengi vardır.

    LİKA
    Hokkanın içine yerleştirilen ham ipekten bir tutam. Eski hokkalara mürekkep doğrudan doğruya konulmazdı. Mürekkep bunun üzerine dökülürse, lika, mürekkebi sünger gibi emer ve kalemin hafifçe likaya bastırılmasıyla, lüzumu kadar mürekkebi kalemin ağzını bular.


    M

    MAKTA'
    Makta 2-3cm eni,10-20 cm boyu olan, 2-3mm kalındığında kemik veya fil dişi bir plakadır. Bağa ve sedeften yapılan da makbuldür.

    MİSTAR (SATIRLIK)
    Hat sanatında satır çizgilerini belirtmeye yarayan ve mıstar (satırlık) adıyla tanınan bir basit alet benimsenmiştir.

    MÜFREDAT
    Hat öğretiminde, elifba’da bulunan harflerin tek başlarına yazılması ve ikili olarak birbirlerine bağlanarak yazılması.

    MÜREKKEBAT
    Hat öğretiminde, öğrenciye terkip ve tertip yeteneği kazandıran, cümle şeklindeki yazı örneklerinin çalışılması.

    MEŞK
    Hat eğitimi veren hattatın, öğrencisine harflerin nasıl yazılacağını gösterdiği ders örneği.

    MEŞKETMEK
    Hocasının verdiği örneklere bakarak hat çalışmak.

    MURAKKA’
    Yazı parçalarından meydana gelen hat albümü.

    MÜSENNA
    Düz ve ters olarak yazılmış hat istifi. Simetrik. Soldaki sağdakinin ters şeklidir.
    t ve kitap süslemelerinde, tezhipte kullanılır. Itır yaprağına benzediği için bu adla anılır.


    R

    RİK'A
    Okuyup yazması olan her Osmanlı'nın günlük yazışmalarında kullandığı ve ağzı 1 mm'yi geçmeyen kamış kalemle yazılan rıka hattı, eskiden yazanın kendi anlayışına göre elden çıkıyorken, XIX. asırda, Babıali Rik'ası diye isimlendirilen ve resmi işlerde kullanılan bir nevi ile yazılmıştır ki bunun öncüsü, Mümtaz Efendi (1225/1810-1287/1872) olmuştur.


    S

    SÜLÜS
    Sülüs de Kûfî gibi İslam yazılarının ileri, en olgun kollarından biridir, belki de birincisidir. Hattatlık deyince sülüsün akla gelmesi de bundandır.

    SÜSLEME
    Hattın bezenmesi, tezyinat, süsleme.

    SEMBOLİK HAT SANATI
    İslam sanatı için edebi semboller kullanımının kendisine has tatbik olunamazlığına rağmen günümüzün bazı hattatları bu yolu takip etmişlerdir. Hat sanatının bu türünde batılılaşma, sanatın kaynağı ve sürecinde yine tesirini göstermektedir.


    T

    TA'LİK
    Ta'lik yazı, aslında Tevki hattının XIV. Asırda İran'da kazandığı değişiklikle ortaya çıkan yazıya verilen isimdir ve orada daha çok resmi yazışmalarda kullanılmıştır.

    TUĞRA
    Osmanlı devrinde, tahtta bulunan padişahın adına çekilen "tuğra", padişahla birlikte babasının adını ve daima muzaffer olmasını dileyen bir duayı ihtiva eden özel bir şekildir. Tuğra bilhassa XVI. asırda tezhipli olarak hazırlanırdı. Tuğrayla padişahlar dışında, tarikat pirlerinin isimleri, yahut bir ayet veya hadis yazıldığı da görülmektedir.

    TEZYİNAT
    Hattın bezenmesi, tezyinat, süsleme

    TİLMİZ
    Öğrenci. Hat eğitimi alan kişi.

    TUĞRA ÇEKMEK
    Tuğra yazmak.

    TUĞRAKEŞ
    Osmanlı döneminde resmi evraklara tuğra yapan devlet görevlisi, Nişancı vekili. Tuğra istiflemede hünerli hattat.


    U-Ü

    ÜSTÜBEÇ MÜREKKEBİ
    Üstübeç zahmetlice ezildikten sonra arap zamkı mahlulü ile karıştırılarakelde edilir. Bilhassa Mushafların süre başlıklarını, altın zemin üstüne yazmakta kullanılır.

    ÜSTÜN
    Arapça’da üzerine konulduğu harfin "e" ya da "a" sesi ile okunmasını sağlayan eğimli düz çizgi şeklindeki işaret, hareke. “Fetha” da denir.


    Y


    YAZI ALTLIĞI
    Bakış açısının 90 derece olarak muhafazası ve kağıdın dizde düzgün durabilmesi, eskilerin zır-ı meşk (meşk altı) dedikleri takriben 20*25 cm ebadında kaba kağıtların üst üstte tutturulmasıyla hazırlanan bir altlığın diz üstüne konulmasına bağlıdır.


    Z

    ZIRNIK MÜREKKEBİ
    "Zırnık" adıyla bilinen tabiattaki sodyum ve arsenik sülfürün zahmetlice ezildikten sonra arap zamkı mahlulü ile karıştırılması, sarı renkli bu mürekkebi verir.

    ZIR-I MEŞK
    Yazı altlığı. Bakış açısının 90 derece olarak muhafazası ve kağıdın dizde düzgün durabilmesi, eskilerin zır-ı meşk (meşk altı) dedikleri takriben 20*25 cm ebadında kaba kağıtların üst üstte tutturulmasıyla hazırlanan bir altlığın diz üstüne konulmasına bağlıdır.

    ZÜLFE
    Zülüf. Yüze dökülen saç. Saçak. Kakül. Hat ve tezhipte bazı harflerin ve motiflerin ucundaki çengele verilen ad.

    Her Hakkım Saklıdır®
    |l|lllll|lll||ll||lll||ll||
    ³³°¹³²¹³ °¹²¹²²³
    © σяigiиαL-ρяσfiLє ®

    Supermeydan

  2. #2
    Aktif Üye
    Üyelik tarihi
    May 2007
    Mesaj
    1.002
    Rep Gücü
    1278

    Cevap: Hat Terimleri

    Bu güzel çalışma için teşekkürler.

    Hat, ebru, nakış vs gibi geleneksel el sanatlarımızdaki sanatkar ruhun gelişiminin temel inanç değerleri ile ne kadar iç, içe olduğunu bir defa daha, konunuzda gördüm.

    Emeğinize sağlık, tekrardan.

Benzer Konular

  1. Twitter Terimleri
    dogangunes Tarafından Facebook Twitter Foruma
    Yorum: 0
    Son mesaj: 08-01-2015, 04:36 PM
  2. Hentbol Terimleri
    dogangunes Tarafından Hentbol Foruma
    Yorum: 2
    Son mesaj: 10-09-2010, 11:09 PM
  3. Gitar terimleri
    dogangunes Tarafından Müzik Foruma
    Yorum: 0
    Son mesaj: 29-07-2010, 02:36 PM
  4. Basketbol Tüm Terimleri
    mopsy Tarafından Basketbol Foruma
    Yorum: 0
    Son mesaj: 01-07-2009, 04:47 PM
  5. NBA Terimleri
    dogangunes Tarafından Basketbol Foruma
    Yorum: 0
    Son mesaj: 06-10-2007, 05:28 PM
Yukarı Çık