KOKU DUYUSUNUN TAT ALMADAKİ ROLÜ



Bir fırından gelen taze ekmek kokusu bir pastaneden yayılan çörek kokusu bir aktardan gelen baharat veya yeni çekilmiş kahve kokusu insanın çok hoşuna gider. Söz konusu kokular o kadar çekicidirler ki bizi ekmeği çöreği veya kahveyi tatmaya sevk ederler. Hatta bazı durumlarda ağzımızdaki tükürük bezleri faaliyete geçer ve tat almamız için gerekli olan tükürüğü salgılarlar. Koku duyarlılığımız tat almadan bin kere fazla olduğu için kokuların besinlerin tadını almada önemli bir rolü vardır. Koku ile tat alma duyularımız arasındaki ilişki bu kadarla da sınırlı kalmaz.

Üzümlü şekerleme ile çilekli şekerlemeyi birbirinden nasıl ayırt edersiniz?

Sorunun cevabının açık olduğunu tabii ki tadına bakarak anlayacağınızı düşünüyorsanız yanılıyorsunuz demektir. Çünkü "tatmak" söz konusu iki şekerin arasındaki farkı anlamaya yeterli değildir. Eğer koku alma duyumuz olmasaydı her iki şekeri de "tatlı" şeklinde tanımlayacak fakat ayırıcı özelliklerini ifade edemeyecektik.

Bunun nedeni yediğimiz herhangi bir şeyin tadını algılamak için koku duyusuna da ihtiyacımız olmasıdır. Diğer bir deyişle kokusunu almadan besinlerin tadını da tam olarak anlayamayız. Bir yemeği lezzetli kılan onun tadının ve kokusunun birleşiminin bizde bıraktığı güzel izlenimdir. Hatta araştırmacılar "tadın %75'i kokudur" diyerek konunun önemini vurgularlar.

Bilindiği gibi yiyecek ve içeceklerin iştah açıcı kokularının algılanması insanı yeme ve içmeye teşvik eder. Nitekim bir hastalık veya kaza sonucunda koku alma duyularını yitirenlerin yemek istemedikleri de gözlenmiştir. Grip ya da nezle olduğunuz dönemleri hatırlayın. Böyle zamanlarda yediklerinizin "tatsız-tuzsuz" gelmesinin sebebi koku moleküllerinin koku alıcılarına ulaşamaması dolayısıyla koku alma duyunuzun geçici olarak kaybolmasıdır.



Koku alma duyusunun tad almada çok önemli bir rolü vardır.

Şöyle bir deney de konuyu anlamada yardımcı olabilir. Gözlerini bağladığınız ve burnunu tıkadığınız bir arkadaşınızdan önce bir dilim patates sonra da bir dilim elmayı dilinin üzerinde tutmasını rica edin. Bu durumda arkadaşınız hangisinin patates hangisinin elma olduğunu söyleyemez. Çünkü her ikisi de hafif tatlı bir etki uyandırır. Arkadaşınızın doğru yanıt verebilmesi ancak parçaları ağzında çiğnemesiyle mümkün olur. Çünkü çiğnemeyle birlikte uçucu koku tanecikleri ağzın arkasındaki boşluktan burundaki koku alma bölgesine ulaşacak; böylece neyin patates neyin elma olduğu anlaşılacaktır.

Burada dikkat çekici bir nokta ağız ve burnun insan vücudundaki ideal konumlarıdır. İnsan bedeninin bu iki uzvu birbirlerine yakındır; burundaki koku alma bölgesi de bir hava kanalı ile ağız boşluğuna bağlıdır. Peki böyle bir bağlantı veya söz konusu yakınlık olmasaydı veya koku alıcıları vücudun başka bir bölümünde yer alsaydı ne olurdu?

Bu cümlede "veya" ile başlayan daha pek çok alternatif sayılabilir. Ancak sorunun cevabı bellidir: Mevcut konumun dışındaki herhangi bir durumda tat alma duyusu büyük ölçüde kaybolurdu. Kısacası ağız burun ve koku alıcı bölge tam olmaları gereken şekilde ve tam olmaları gereken yerde yaratılmışlardır. Nitekim Kuran'da Allah'ın insanı bir düzen içinde yaratması şöyle bildirilir:

Ey insan 'üstün kerem sahibi' olan Rabbine karşı seni aldatıp-yanıltan nedir? Ki O seni yarattı 'sana bir düzen içinde biçim verdi' ve seni bir itidal (ölçü) üzere kıldı.

Dilediği bir surette seni tertib etti. (İnfitar Suresi 6-8)

Konuyu şu şekilde özetlemek de mümkündür. Lezzet olarak tanımladığımız kavram tat ve kokunun bileşiminden oluşur. Dolayısıyla koku alma duyumuz olmasaydı tat alma duyumuzun da bir anlamı olmayacaktı. Çünkü lezzetin algılanması için dildeki tat alıcılarına ihtiyaç olduğu kadar burundaki koku alıcılarına da ihtiyaç vardır.

Şüphesiz tat ve koku alma organları ve duyuları arasındaki iş birliği özel bir tasarım sonucudur. Şuur sahibi insanların aralarında anlaşıp ortak bir amaç doğrultusunda çalışmaları gayet doğaldır. Akıl ve bilinçten yoksun milyarlarca hücrenin kusursuz bir uyum içindeki birlikteliği ise tek bir şekilde açıklanabilir: Bunları yaratan insanların hizmetine veren ve her an kontrolü altında tutan alemlerin Rabbi olan Allah'tır.(alıntı harun yahya insan mucizesi)