Haseki Turhan Hatice Valide Sultan (1627 - 4 Ağustos 1683, Osmanlı padişah I. İbrahim'in eşi ve IV. Mehmet'in annesidir.

Yaşamı
Çerkes veya Ukraynalı olduğuna dair çeşitli rivayetler vardır. 1668'deki doğu gezisinden dönerken İstanbul'a uğrayan Tavernier anılarında Çerkes olduğunu iddia eder. Tarihçi Reşat Ekrem Koçu ise Kösem Sultan romanında Ukraynalı veya Rus bir köylü kızı olup Tatar esircilerce çalındığını sonra Kör Süleyman Paşa'ya satıldığını onun da Kösem Sultan'a hediye ettiğini ifade eder.

Valide Sultanlık dönemi
Oğlu IV. Mehmet, 1648'de 7 yaşındayken tahta geçince Valide Sultan oldu. Ancak kayınvalidesi eski Valide Sultan Kösem Sultan halen hayattaydı ve devlet işlerinde etkili olmaya devam ediyordu. Turhan Sultan'la Kösem Sultan arasında kıyasıya bir rekabet başladı. Bu rekabet 3 yıl sürdü ve Kösem Sultan'ın bir gece dairesinin basılarak boğdurulmasıyla noktalandı. Turhan Sultan, toplam 34 yıl Valide Sultanlık yaparak Osmanlı tarihinin en uzun süreli Valide Sultan'ı oldu. Kösem Sultan'ın boğdurulmasından sonra 5 yıl devlet'i İmparator Naibesi adıyla devleti yönetmek zorunda kaldı. Padişah adına devleti annesinin yönetecek olması Osmanlı tarihinde son Valide Sultan.

1656 senesinde Köprülü Mehmed Paşa'yi Osmanlı Sadrazam yaptiğindan sonra kendi Saltanati bitti ve ayni zamaninda o dönemın Kadınlar Saltanatı sona neden oldu. Bu dönemde Köprülü ailesinden sadrazamlar iş başına geldi ve Valide Sultanların devlet siyasetindeki etkileri azaldı. Oğlusu kendi oğuların taht yollu açmak için kardeşlerı ortadan kaldirmak istediğinde Turhan Sultan Şehzade Süleyman ile Şehzade Ahmet undan doğma olmadına rağmen kurudu ve ununların hayatlarını kurtardı.

Vefâtı
1683'te öldü ve cenazesi kendi tamamlattığı Yeni Camii'nin avlusundaki Turhan Sultan Türbesine gömüldü.

Çocukları
IV. Mehmet : Tahta geçmiş olan , Osmanlı padişahı.
Gevherhan Sultan : 1642 doğumlu ve 1694 yilinda Edirne'de vefat etti.
Şehzade Ahmed : 1 yaşındayken ölmüştür.

Hayır işleri
4 Temmuz 1660 yılında gerçekleşen Büyük İstanbul Yangınında hasar gördü. Yangından sonra Turhan Sultan, Köprülü Mehmed Paşa'nın da tavsiyesiyle camii yapımını gündeme aldı. Safiye Sultan'ın girişimi yarıda kalınca cami çevresi yeniden eski sahiplerince iskân edilmiş ve bir Yahudi yerleşimi haline gelmişti. Yangın çevredeki Yahudi mahallelerini de küle çevirince 40 Yahudi evi Hasköy'e nakledildi; böylece Yeni Cami çevresi genişletildi. Turhan Hatice Sultan'ın büyük çabaları ve bağışlarıyla Yeni Camii'nın 1665 tamamlanma edilmesine sağladı.

Kaynak:Bahadıroğlu, Yavuz, Resimli Osmanlı Tarihi, Nesil Yayınları