Gösterilen sonuçlar: 1 ile 3 Toplam: 3
  1. #1
    Onursal Üye
    Üyelik tarihi
    Apr 2009
    Nerden
    ISTANBULLU -YURTDISINA OTURUYORUM
    Mesaj
    14.034
    Rep Gücü
    88647

    Klezmer, Yahudi Müziği

    Merhaba!

    Klezmer Müziği'nin ayrıntısına girmeden önce sözcüğün kökeni üzerine birkaç söz söyleyelim: Klezmer sözcüğü, ibranice kle ve zemer sözcüklerinden oluşmuştur. Sözlük anlamıyla, şarkı gemisi ya da şarkı enstrumanı demektir. Bu yüzden, büyük klarnet ustası Giora Feidman'in "ben klarnet çalmıyorum, klarnetimle şarkı söylüyorum" ifadesini anlamak, biraz daha kolaylaşır bizim için.

    2000 yıl Önce Filistin'den kovularak dünyanın dört yanına dağılan Yahudi toplumu, bugüne dek birbirinden çok farklı ve akıl almaz derecede renkli bir kültür yaratmıştır. Ortaya çıkan irili ufakli Yahudi toplulukları, Filistin'den getirdikleri görece homojen din küİtürü yanısıra, içinde yaşıdıkları toplumun yaşam biçimi ile de etkileşerek, şehirden şehire bile degişkenlik gösteren bir kültürel çeşitlilik ortaya çikardılar. Zaman içinde, İspanya'da ve İspanya dışında yaşayan yahudiler arasında ortaya çıkan yaşam tarzı farklılıkları Eşkenaz ve Sefarad kültürel ayrışmasına neden oldu (bu bir mezhep farkı olarak düşünülmemelidir). Daha çok orta ve doğu Avrupaya yerleşen eşkenaz yahudi toplulukları Germen ve S!av halklarıyla gerçekleştirdikleri kaynaşma sonucunda İbranice, Almanca ve Slav dillerinden birtakım ögeleri biraraya getiren "Yidiş" dilini oluşturdular.

    Yidiş konuşan topluluklar günlük yaşam açısından birlikte yaşadıkları halkların kültürü ile yoğun bir entegrasyon oluştursalar da, musevilik yaklaşık bin yıl bu toplulukların dinsel kısıtlamalara karşın geİişen yidiş kültüründen söz ettiremedi. Müzik geleneği de, 1800'lü yılların ortalarına dek büyük ölçüde kökeni Filistin'e dayanan fakat yine de zaman içinde, yaşanan bölgenin geleneksel motiflerini de kapsayabilen dinsel melodilere dayanmaktaydı.
    XIX. yüzyılda. tüm dünyayı sarsan Fransız devrimi sonrası ulusalcı eğilimler ve Marx'ci düçünce yahudi topluluklarını da derinden etkiledi. Ve bu yıllarda, yahudiler için de Haskala dedikleri bir aydınlanma dönemi, kültürün alabildiğine özgürleştiği-yaratıcılaştığı bir parlak yapılanma dönemi başladı. Müzik açısından baktığımızda, bu ilk kez olarak dans ve eğlence kültürünün ortaya çıkışı dolasıyla din dışı profesyonel müzisyenliğin ortaya çıkışı anlanımına gelir.

    Her ne kadar yüzyıllardan bu yana cantor ve klezmorin (ki klezrner sözcüğünün kökeni olarak varsayılır) denen halk şarkıcılarından kitaplar söz etse de, bunlar din dışı bir folklorik gelenek oluşturacak denli belirleyici olamamışlardır. İşte 1850'lerden sonra orta ve doğu Avrupa halklarının folklorik ezgileriyle kendi yerel müzikal geleneklerini özel bir uyumla biraraya getiren yahudi müzisyenler, sonraları Amerika'da sınırlı ölçüde de olsa cazla beslenecek klezmer müziğinin ilk örneklerini üretmeye başladılar. Bu çabalar arasında Abraham Goldfaden'in dahiyane yaratıcıliğı, yidiş kültürünün ve müziğinin göstereceği büyük gelişimin habercisi olacaktır. Goldfaden, yaşadığı Romanya'nın Jassy kasabasında daha 1870'lerde, şarap mahzeninden bozma bir mekanda halka küçük komik müzikaller sunmaya başladı. Bu müzikaller, bir yandan yidiş tiyatrosunun öte yandan Eşkenaz yahudi folklorunun kökenini oluşturur (ayrıca klezmer müzigine gizemci yahudi tarikatlarından olan Hasid melodilerinin de etki ettiği düşüncesi yaygındır).

    Goldfaden'in yidiş tiyatrosu çok büyük ilgi görmüş, göçler sonrasında Amerika'da yüzlercesinin ortaya çikması sayesinde yidiş dili ve edebiyatına yaşamsal derecede önemli bir gelişim çizgisi kazandırmıştir. Aynca mükemmel bir müzİk belleği olan Goldfaden, yanlızca kendi yerel kültürünü bilen yahudi topluluklarına, çok farklı müzikal zevkleri biraraya getiren tanıdık tanımadık melodileri sunmuş ve bunlara karşı derin bir sevgi ortaya çıkarmıştır.

    XIX. yy. sonralannda Avrupa'da gitgide artan yahudi düşmanlığı ve Amerika'nın çekiciliği yüzünden, buraya çok büyük bir yahudi nüfus göç edip yerleşmiştir. Artık 1890'lara geldiğimiz bu dönem, din dışı yahudi eğlence ve dans müzıği olan Klezmer'in açıkça ortaya çıktığı ve ilginç bir raslantı ile kendisi de bir yahudi olan Emile Berliner'in geliştirdiği taş plaklara seslerin kaydedilebilmcsi yöntemi saycsinde yaygınlıkla halka ulaşabilidiği dönemdir.

    Genellikle enstrümantal olarak icra edilen Klezmer Müzigi hem küçük ve samimi orkestralarla çalınması açısından, hem de melodik temaları açısından doğu ve orta Avrupa folklorünün derin izlerini taşır. Parça ya baştan başa orkestral düzenle ya da yine orkestra eşliği temel alınarak bir ya da bir kaç solo enstrümnın ayrı ayrı yer aldığı bir düzenleme anlayışı ile seslendirilir.

    Amerika'ya gelmelerine karşın eskiden yaşadıkları toprakları özlemle anan yahudi müzisyenler kurdukları topluluklara "İbrani-Bulgar Orkestrası, Romanya Orkestrası, Besarabya Orkestrası" gibi adlar koymuşlar; "Krişenev'den anılar" gibi şarkılar yazmışlar ve Doyna, Sirba ve Hora gibi Balkan folklorik biçimlerini olduğu gibi kullanmışlardır. XIX. yy. doğu Avrupa'sının izlerini taşıyan ilk Klezmer ömeklerinde keman, klarnet ve flüt gibi solo çalgılar orkestra eşliğinde kullanılmış, 1910'lardan başlayarak piyano, bakır nefesliler, kamış düdükler, akordeon ve nadiren de bir orkestra solisti eklenmiştir. Emile Berliner'in G&T (Gramophone and Typwriter) plak şirketi başta olmak üzere birçok şirket ticari ya da daha yerel çok sayıda kayıt yapmıştır.
    Klezmer müziğinin en başta gelen solo çalgısı kuşkusuz klarnettir. Ucuzluğu taşıma kolaylığı ve yahudi müzisyenlerin büyücülük derecesinde ustalıklı yaratıcilıkları sayesinde bu çalgı yaklaşık yüz yıldır dinleyiciyi derinden etkilmektedir. Seçkide yer alan Brandwein, Beckeman, Dave Tarras ve Musiker gibi ustaların yanı sıra, günümüzde de Giora Feidman, Kolsinha gibi yasayan yorumcular bize yepyeni tatlar sunmaya devam ediyorlar.

    1915'den sonra Klezmer müziği cazla da büyük etkileşime girdi. Klezmer orkestralarına katılan bakır nefesliler ve grupların gitgide kalabalıklaşması, Dixyland cazıyİa yapısal benzeşmeler ve kaynaşmalar yarattı.

    1920-1940 arası Klezmer müziği için en parlak dönem olmuştur. En çok kayıt bu yıllarda yapılmış, sayısı gitgide artan Yidiş tiyatrolan ve radyo istasyonları çok zengin bir Klezmer literatürü oluşmasını saglamıştır. Ikinci dünya savaşından sonra gelişen hafif muzik, genç müzisyenleri bu kökleri geçmişe uzanan müzikten uzaklaştırmış, ciddi bir kültürel asimilasyon dalgası yayılmıştır. Uzun süre, Klezmer müziği üçüncü kuşak yahudi müzisyenlerin ona yeniden sahip çıktıkları 1980'lere dek adeta rafa kaldırılmıştır. 1980'lerden sonra bu kültürel hazine sanki yeniden keşfedilmiş, gündeme getirilmiş Amerika ve Avrupa'da belki yüzlerce Klezmer Band kurulmuştur. Aynı zamanda hala yaşayan Klezmer müzisyenlerinin deneyimlerine ve çalış üsluplarına büyük yakınlık duyulmuştur.

    İşte bu derlemede dinleyeceğiniz şarkılar, renkli Eşkenaz yahudi kültürünün yarattığı, doğu ve batıyı bir arada bulabileceğiniz, küçük dinsel motiflerle neşeli Balkan danslarının kucaklaştığı Klezmer müziğinin ilk örnekleridir. Taş plak sıcaklığı ve yorumların samimiliği açısından bu ilk kayıtlar, günümüzün modern kültürünün ısrarla sahip çıkması gereken önemli ayrıntılardan bence.
    Size yeni tatlar taşıması dileğiyle...

    Muammer KETENCOĞLU 26.9.1994
    http://www.muammerketencoglu.com/albumler.php?id=10



    Klezmer Sözlüğü

    A

    Aşkenaz: Tevrat'taki milletler listesinde bilinmeyen halk. (Tevk.10) Günümüzde Orta ve Doğu Avrupa Yahudileri için kullanılır.

    Aşkenazim: Yahudilikte Filistin Geonimlerine ( iki büyük Yahudi akademisinin başlarına verilen ad) bağlı Yahudilere verilen ad. Orta ve Doğu Avrupa Yahudileri ve kültürlerine verilen isim.

    B

    Badkhn: Aşkenaz Yahudi düğünlerinde şair, meddah, eğlendirici.

    Badkhones: 'Bakhn'ın (düğün şairi) şiir ve şarkılardan oluşan repertuarı.

    Baraban: Yidiş dilinde davul.

    Bar-Mitzva: (Aramice ve İbranice 'Emrin Oğlu') Genel kullanılışı normal olarak 13 yaşında bir oğlanın ibadet topluluğuna kabul edilme töreni. Daha dar anlamda terim, dini emirlere tam anlamıyla uyma yükümlülüğü altında bulunan her hangi bir yetişkin Yahudi erkeği. Oğlan çocuğu 13 yaşına bastığında dini sorumlulukları kabulü için dini tören yapılır.

    Bat- Mitzvah: ( İbranice 'Emrin Kızı') 12 yaşındaki Yahudi kız çocuklarının dini emirlere tam anlamıyla uyma yükümlülüğü altına girmesi. Bar-Mitzva'nın bayanlar için karşılığı. 12 yaşına basan Yahudi kız çocuğuna dini sorumlulukları kabul ettiğine dair dini tören yapılır.

    Brit Milah: Yahudilerde erkek bebeğe 8 günlükken yapılan sünnet.

    Bulgar: (Bulgarish, Bulgareasca). Klezmer Müziği'nin en popüler formalrındandır. XIX.yüzyıl sonlarına doğru doruk noktasına ulaşmış, daha sonra Dave Tarras tarafından Amerika'da çalınmış ve tanınmıştır. Basarabya/Moldovya dansından esinlenmiş bir formdur. İsmini Basarabya ve Doğu Romanya'da yaşayan

    çoğunluktaki Bulgar halkından almıştır.Tempolu, 2/4 lük bir çember dansıdır.

    D

    Diaspora: (sürgün, dağılma) Yahudilerin genellikler tutsaklık, sürgün ve bazen de seyahat ve benzeri nedenlerle Filistin bölgesinden ayrılarak başka bölgelerde yaşamaları. Yahudi diasporası M.Ö'den başlayıp günümüze kadar devam etmektedir. Günümüzde İsrail toprakları dışında yaşayan her Yahudi diasporada kabul edilir.

    Dobriden: (iyi gün) Hızlı tempoda bir dans parçası.

    Doina: Romanya'daki çoban ağıtlarından esinlenerek söylenen, belirli bir forma sahip, ölçüsüz, dinleti veya solistin kabiliyetini göstermesine imkan tanıyan ve daha çok düğünlerde kullanılan bir formdur. Bu form göçmen klarnetçiler arsında çok polüler olmuştur. Forshpil bölümüyle başlayıp, ana tema, sonrasında doğaçlama yapılan bölüm ve temponun iki katına çıkarıldığı nokshil de de denilen bölümle sona erer. Melodiler genelde akordeon veya santurun uzun akorları eşliğinde çalınır.

    F

    Fidl: Yidiş dilinde keman.

    Fleyt: Yidiş dilinde flüt.

    Forshpil: Prelüd.(doinanın girişi)

    Freylekh: Melodilerini genellikle Yahudi dini müziklerinden, Hasidik nigunlarından almış; neşeli ve hareketli dans parçalarıdır.

    G

    Gasn Nign: Düğünlerde sokakta çalınan bir parça.

    H

    Hasidik: XVII.yüzyılda Polonya'da ortaya çıkmış bir Yahudi mistik cemaatidir. Bu cemaat müziği ibadette çok yoğun bir şekilde kullanmışlardır.

    Haskalah: Yahudi geleneğinde XVIII. ve XIX.yüzyıldaki aydınlanma hareketine verilen addır.

    Hazan: Sinagoglarda baş şarkıcı.

    Honga: Moldovya menşeli 2/4'lük bir dans.

    Hora: Doina formundan sonra çalınan, 3/8 veya 5/8'lik Romanya-Yahudi formu. Zhok, Londre, Vokehl krimer tants'da denir.

    K

    Kale Bazetsn: Serbest ritimli, enstrumantal veya sözlü parça. Düğün öncesi kadınların katıldığı bir törende söylenir.

    Kapelye: Klezmer orkestrası.

    Kantillon: Yahudi Dînî Müziği'nde kullanılan bir dini terimdir. Eşliksiz, servest bir ritimde söylenen dini parçalara denir.

    Ketubah: Yahudilerde evlilik antlaşması.

    Khosid: 2/4'ük, yavaş tempoda, Hasidik Nigun melodilerine benzeyen bir dans.

    Khupe: Altında düğün töreninin yapıldığı çardak.

    Klezmer: Orta ve Doğu Avrupa Aşkenaz Yahudileri'nin müziğidir.

    Klezmorim:Klezmer müzisyenleri.

    M

    Ma Yofus: Tevrat'ta Hz.Süleyman'ın Şarkıların Şarkısı adlı pasajından uyarlanan ve 'Tants,tants Yidelekh' veya 'Reb Davidl's Nigun' ismiylede bilinen parçadır.

    Mazal Tov: İbranice iyi şanslar.

    Mezmur: Eski Ahit içerisinde yer alan ve 150 ilahiden oluşan metin. Bu ilahilerin yazarının Davud olduğu konusundaki geleneksel düşünce, günümüzde halen tenkit edilmektedir.

    N

    Nigun: Hasidikler tarafından söyleyenen sözsüz melodiler.

    S

    Secunda: Yidiş dilinde Kapelyelerde ikinci keman.

    Sefarad: İber yarımadasından XV.yüzyılda sürülen İspanya ve Portekiz Yahudileri. İslam ve Hristiyan kültürel altyapılarına sahip olan Yahudiler, Kuzey Afrika, Orta Doğu ve bazı Avrupa ülkelerine dağılmışlardır.

    Sefardim: Yahudilikta Bağdar Geonimlerine bağlı olan Yahudiler'e verilen ad. İspanya ve Portekiz Yahudileri için kullanılan terim.

    Shadkhn: Yidiş dilinde çöpçatan.

    Sher: 2/4'lük Rus stili bir dans.

    Shtetl: Yidiş dilinde Küçük kasaba.

    Sirba: Geleneksel Romanya dansı.

    T

    Tats: Yidiş dilinde zil.

    Tish Nigunim: Yavaş veya orta hızda dualar eşliğinde söylenen melodilerdir. Genellikle düğünlerde ve Yahudiler için kutsal gün cumartesi yani 'Şabat' günü çalınır.

    Tsimbl: Klezmer Müziği'nde kullanılan bir çeşit santur.

    Y

    Yidiş: Aşkenaz Yahudileri'nin kullandığı, Ortaçağ Almancası ve İbranice karışımı bir dil.

  2. #2
    Tecrübeli Üye Ribat - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
    Üyelik tarihi
    Mar 2008
    Mesaj
    350
    Rep Gücü
    6784
    Aaaa bak işte bu benim uzmanlık alanım.Lakin naçizane fikirlerimi buraya asmazdan evvel,bahsettiğiniz müziğin bir kaç örneğinide ekleseydiniz.

  3. #3
    Onursal Üye
    Üyelik tarihi
    Apr 2009
    Nerden
    ISTANBULLU -YURTDISINA OTURUYORUM
    Mesaj
    14.034
    Rep Gücü
    88647
    Alıntı Ribat´isimli üyeden Alıntı Mesajı göster
    Aaaa bak işte bu benim uzmanlık alanım.Lakin naçizane fikirlerimi buraya asmazdan evvel,bahsettiğiniz müziğin bir kaç örneğinide ekleseydiniz.
    Merhaba!

    Isi uzmanina birakmak daha dogru olur diye dusunmustum.
    Centilmenlik adina.....

Benzer Konular

  1. He-man Müziği
    dogangunes Tarafından Tv Dizileri, Tv Programları Foruma
    Yorum: 0
    Son mesaj: 30-06-2012, 08:20 AM
  2. Yahudi
    mopsy Tarafından Süper Sözlük Foruma
    Yorum: 0
    Son mesaj: 02-11-2011, 09:20 PM
  3. Üç yahudi
    Venhar Tarafından Günün Fıkrası Foruma
    Yorum: 3
    Son mesaj: 29-09-2010, 04:08 PM
  4. fon müziği
    karaca10 Tarafından Müzik Foruma
    Yorum: 5
    Son mesaj: 13-07-2007, 06:29 PM
Yukarı Çık