MERHABA

Arapca ceviri konusunda bazi isimler uzerinde
Arapca ceviri konusunda bazi ayetler uzerinde
Arapca bildiklerini zannettigim uye arkadaslar
Cesitli fikirleri paylasiyorlar.

Hatta basvurulan bir Kur’an mealine bile saldiriya varan
Hatta hakarete varan sozler var.

Asagidaki ekte sunacagim yaziyi okumalarini tavsiye ederim.
Akademik bir egitim alip bu konuda doktara seviyesine gelenlerin
Yazdiklari mealleri, Konumlarinda duayen kabul edilen dusunurlerimizin
Meallerini kistas alarak elestirilmemelidir.

Bildiginiz gibi dini bilgileri son derece ust seviyede olan Gulen hoca
Asagida ekte verdigim etimotoloji calismalarindan haberli oldugu icin asla meal olusturmamis
Kendisiyle ayni Islami cizgideki bir akademisyene rica etmistir.
Suat Yildirim hocanin meal onsozunde bu rica ile ilgili bilgi bulunabilinir

Ayrica alternatifleri gormek adina kelimenin birden baska anlamlari kullanilarak
Ayni cumlenin/ ayetlerin degisik dizinimlerinide gormek gerekir.
Ve parantezli meallerden kacinmak gerekir.
Cunku parantezler olmayan kelimelerin Vahy’in icerigine alinmasidir.
Iste bagli oldugu goruse uygun meal tanimi budur.

Bize dusen arapca okuyup mealdeki cevirinin genel anlaminda icerigine bakmaktir.
Ayrica eger genc nesle yonelik bir teblig niyeti varsa
Bas vurulacak meal dilininde gunluk kullanilan dile uygunluguna bakilir.

Benim tercihim bu uc kistasi bir arada bulunduran Y.N.Ozturk hocaninki! .
Bu baglama uyan her turlu ceviri saglikli bir egilimin anahtaridir.
Sectigim mealden bir ornek vererek ifadeyi gorunur hale getirelim.

113 - Felak
Rahman ve Rahîm Allah'ın adıyla...

3-Çöktüğü zaman karanlığın/
gelip çattığı zaman göz perdelenmesinin/
tutulduğu zaman Ay'ın/
battığı zaman Güneş'in/
taştığı zaman şehvetin/
soktuğu zaman yılanın/
ümit kırdığı zaman musibetin şerrinden!

...Goruldugu gibi bir kelimenin 7 ayri anlamindan 7 cumle tek ayet,tek anlam! Kur’an’in geneli okundugu zaman Kur’an hangisi oldugunu gostermektedir. Yani Kur’an’i Kur’an’la ogrenmek!

Simdi yaziya konu teskil edecek ana soylem:

Araplarda Etimoloji Çalışmaları

Dil morfolojisi olarak, Batı dillerinde “derivation”, “etymology”, “metaplasm” adları verilen bilim dalının Arapça karşılığı “iştikâk”tır. Arapça bükünlü bir dildir. Yani üçlü ya da dörtlü harflerin oluşturduğu köke yeni harfler eklemek ya da çıkarmak suretiyle yeni anlamların elde edildiği bir dildir. İşte Arapçada “ilmu’l-iştikâk” olarak adlandırılan bu bilim, anlamda ilgi olması şartıyla bir sözcükten başka bir sözcük türetmek ve sözcükler arasındaki türeme ilişkilerini belirli kurallar içinde ortaya koymaktır .
Katip Çelebi “Keşfu’l-Zunûn” adlı eserinde “sözcüklerin aralarındaki çıkak (mahreç) ilişkileri dolayısıyla köklerin birbiriyle ilgisi ve yan anlam olarak sözcüklerin nasıl türediğini araştıran bilim dalıdır. Bunu yaparken kök bakımından değil kelimeler arasındaki yan anlam ilişkilerini ve sözcüklerin harf olarak yapılarını da inceler.” diyor . Yukarıdan da anlaşıldığı gibi etimoloji, diğer adıyla iştikakın konusu sözcüklerdir. Tabii ki diğer bilim dallarında olduğu gibi bu bilimin de bir metodolojisi vardır. Arap dili bilginleri bu bilimin kurallarını koyarken dilin yapısından yola çıkarak, harflerin mahreçlerindeki kuralları, kelimeler arasındaki kök ve yan anlam türetme kurallarını dikkate almışlardır. Bundan amaçları ise şimdiye kadar geçmiş Sami dillerin en işleği ve gelişmişi olan Arap dilinin sözcüklerinin kök ve türevlerinin doğru bir şekilde çıkarılabilmesi, bu konuda hata yapılmasını engellemek ve sözcükler arasındaki ilişkileri anlama yetisi kazandırmaktır.
Köklerin anlamları ve aralarındaki ilişkiyi bütün özellikleriyle araştırıp ortaya koymak iştikakın konusudur. Ancak istenilen, sözcüğün dış yapısı, görünümü ile ilgiliyse bu daha çok “sarf”ı ilgilendiren bir durumdur . Arap dili bilginleri dil öğretiminde iştikak, sarf ve dil sıralamasında iştikakı sarf ve dil arasına koymuşlardır. Bu yüzden tasrif ya da sarf kitaplarında da iştikak sözcüğüne çok rastlanır.
Bu konuda çalışma yapan Arap dili bilginleri iştikakı üç bölüm altında incelemişlerdir.
a) el-İştikâku’s-Sağir: Anlamda ilgi ve kök harflerinin sıralanışında birlik olan iştikak çeşididir. Örneğin,ضَرَبَ (darebe) “vurdu” fiilinden ضَرْبٌ (darb) “vurmak” mastarının türetilmesi gibi. Üç ve dört harfli fiillerden ve isimlerden türetilen sözcükler ve fiiller bu yolla elde edilmişlerdir.
b) İştikâku’l-Kebir: İki sözcük arasında kök harfleri ve anlam bakımından ilgi bulunması fakat harflerin sıralanışında farklılık bulunmasıdır. Örneğin, طَرَح (taraha) ve طَحَرَ (tahara) sözcüklerinin ikisi de “atmak” anl***** gelmektedir. Bunlar anlam ve kök harfleri bakımından da aralarında bir uyum söz konusudur. Ancak harflerin sıralanışı farklıdır. Bu tür iştikâka ise el-İştikâku’l-Kebîr denir.
c) İştikâku’l-Ekber: İki sözcüğün kök harflerinin çoğunda uyum olmasıdır. Uymayan harflerin ise mahreçlerinde uygunluk bulunmasıdır. Örneğin, نَعَقَ (na‘aka) “karga öttü” ve نَهَقَ (neheka) “eşek anırdı” sözcüklerinde uymayan sesler gırtlak sesleridir. Bu bakımdan aralarında bir uyum vardır .
Arap dilinde en gelişmiş iştikak türü “el-İştikâku’s-Sagir” dir. Bu yolla yapılan türetmede birçok ölçüler kullanılmaktadır. El-Cevâlîkî, el-Mu‘arreb adlı eserinde Arapçada yan yana gelmeyen harfleri açıklamış ve bu konuda örnekler vermiştir .
Arap dilinde iştikak çalışmalarının başlangıcı için belirli bir zaman verilemez. Ancak hicri II. yüzyılda görülmeye başlanan bu konuya özel kitaplar hicri III yüzyılda oldukça çoğalmıştır. İlk dönemlerden başlayarak Arap edebiyatı, biyografi, tarih kitabı yazarları daha bu bilim dalının usulü henüz gelişmemişken eserlerinde Arapçaya özellikle dışardan giren ya da anlam ve şekil bakımından garip görünen sözcükler hakkında yaptıkları açıklamalar bu konudaki ilk çalışmalara örnek olarak verilebilir.
İbnu’l-Hişâm es-Sîretu’n-Nebeviyye adlı eserinde el-Kâfirûn suresindeki bazı sözcükleri şöyle açıklamıştır: الأبابيل(el-ebâbîl) sözcüğü “gruplar” anlamında tekili olmayan bir sözcüktür . السجيل (es-siccîl) sözcüğünü ise Yûnus en-Nahvî den ve Ebû ‘Ubeyde’den nakille “aşırı sert” olarak açıklamıştır. Yazar, bazı müfessirlerin السجيل sözcüğünün aslının سنج “taş” ve جيل “çamur” Farsça iki sözcük olduğu ve Arapların bu iki sözcüğü birleştirdiklerini anlatmaktadır. Ardından da العصف (el-‘asf) sözcüğünün (yaprakları budanmamış başak) olduğunu söyleyerek bu sözcükle العصافة (el-‘usâfe) ve العصيفة (el-‘asîfe) isimleri arasında ilişki kurar .
Yazar aynı şekilde Kureyş suresindeki إيلاف (îlâf) sözcüğünü açıklarken de Ebû Zeyd el-Ensârî’nin kendisine şöyle dediğini anlatır: “Araplar iki şeyi birleştirdikleri zaman ألفت الشيء إلفا و آلفته إيلافا في معنى واحد derler” diyerek bu sözcükler hakkında bazı şairlerin şiirlerinden örnekler verir. كوثر (kevser), مهل (mehl) gibi sözcükler hakkında da bu tür incelemeleri yapar.
Es-Suyûtî, “el-İktirâh fî Usûli’n-Nahv” adlı esrinde yine aynı şekilde bazı sözcükleri açıklıyor. Bu açıklamayı tevâtür bahsinde yapan yazarın ifadesinden bazı sözcüklerin yapıları ve anlamları hakkındaki tartışmaların önceden beri süregeldiğini anlıyoruz.: “İnsanların, Müslümanların dillerinde çok kullandıkları sözcüklerin anlamında büyük bir ihtilafa düştüklerini görüyoruz. Bunlarda gerçeği tam olarak söylemek mümkün olmaz. Allah sözcüğü gibi. Bazıları bunun İbranice olduğunu ileri sürer. Bir grup ise Süryanice olduğunu söylemiştir. İbranice sayanlar türemiş mi yoksa türememiş mi olduğu konusunda ayrılığa düştüler. Türemiş olduğunu söyleyenler de kendi aralarında yine ihtilafa düştüler.” diyerek bu sözcük hakkında yapılan taştırmaları ortaya koyuyor .
Ünlü gezgin ve coğrafyacı Yâkût el-Hamevî Mu‘cemu’l-Buldân adlı ansiklopedik yer isimleri sözlüğünde şehirler hakkında coğrafi bilgiler verirken yer adlarının türeyişi hakkında da bilgiler vermiştir. Yazar bu gün İran sınırları içinde bulunan İsfehân şehrinin kökenini araştırırken, İsfehân şehrinin adını Nuh’un torunlarından Esbahân b. Fellûc’un adından geldiğini söylüyor. Daha İbnu Dureyd’ten nakille; İsbâhân sözcüğünün birleşik bir isim olduğunu, Farsçada “yöre, ülke” anl***** gelen الأَصْب(el-asb) sözcüğünün, “atlı, akıncı, şövalye” anlamındaki هان (hân) sözcüklerinin birleşmesinden oluştuğu belirtilmektedir. Bu durumda ise “Şövalyeler Ülkesi” gibi bir anlam taşımaktadır . Yazar, Ubeydullah el-Mustecîr’in; الأَصْب (el-asb) sözcüğünün Farsçada “at”, هان (hân) sözcüğünün de çoğul eki olduğunu, anlamının da böylece “süvariler, şövalyeler” olduğu görüşüne yer vermektedir. Yine eserde Hamza b. el-Hasan’ın bu sözcüğün etimolojisi hakkında yaptığı açıklamalardan أصبهان (Asbahân) sözcüğünün askerlikle ilgili bir anlamdan türediğini anlıyoruz. Bu görüşe göre, Farsçada أسباهان (esbâhân) sözcüğü أسباه(esbâh) sözcüğünün çoğuludur. أسباه sözcüğü ise “asker” veya “köpek”e verilen isimdir ve her iki ismin anlamı fiillerine bağlı olarak “koruma” ile ilgilidir. Farsçada köpek sözcüğü için bir lehçede سگ (seg) diğer bir lehçede أسباه sözcüğü kullanılmaktadır. أسباه sözcüğünün ortasındaki elif alınarak sözcük أسبه (esbeh) şeklinde kalmıştır.
El-Hamevî bu eserinde şehir isimlerinin türeyişi konusunda geniş bir etimolojik bilgiye yer veriyor. Eserde İsfehân maddesinde bu tür birleşik isimlere örnek verirken Arapçada serçe anl***** gelen العصفور (el-‘Usfûr) sözcüğünün عصى (‘Asâ) “asi oldu” ve فرّ (Ferre) “kaçtı” fiillerinin birleşmesi sonucu عصفور halini aldığını belirtmiştir. Yineالطفشيل (et-tifşîl) sözcüğünün de yüzmek anlamında طفا ve yükselmek anlamındaki شال fiillerinden meydana geldiğini belirtiyor . Ancak الطفشيل sözcüğünün Arapça sözlüklerde bir anlamı bulunamamıştır.
El-Mes‘ûdî Murûcu’z-Zeheb adlı eserinde tarihi bilgilerin yanı sıra bazı isimlerin türeyişi hakkında bilgi de vermektedir. Örneğin, Hz. İsmâ‘îl adının (إسماعيل) nereden geldiğini açıklarken şöyle diyor:“Hâcer, İshak’ın annesi Sâre’den kaçınca Allah’a dua etmiş, Allah da ona acımıştır. Allah İbrahim’in duasını duymuştur da denmiştir ”.
Aynı eserde Yemen, Irak, Şam ve Hicaz yörelerinin isimlendirilmeleri konusunda da açıklamalar vardır. Yemen’in Kâbe’nin sağında kaldığı için böyle isimlendirildiği , Şam’ın ise Kâbe’nin solunda kaldığı için bu şekilde isimlendirildiği, Hicaz’ın ise Şam ve Yemen arasında bir engel teşkil ettiği için Hicaz olarak adlandırıldığı belirtilmektedir . Irak’ın ise Fırat, Dicle gibi ırmakların denize döküldüğü yer olduğu için, kova veya su testisi kenarı ya da sapı anl***** gelen Irak olarak adlandırıldığı anlatılmaktadır . Kutrub’a nispet edilen cümlelerde ise “Yemen uğur ve bereketinden dolayı Yemen olarak adlandırılmış, Şam ise uğursuzluğundan dolayı Şam olarak adlandırılmıştır.” denmektedir.
El-Mes‘udî bir başka rivayette, Babil kulesinin inşası sırasında insanlar birbirlerini anlamamaya başlayınca kimisinin Güneşin sağına doğru sağ tarafa gittiğini ve gittikleri bu yere sağ anl***** gelen Yemen, bir kısmının da sol tarafa gittiğini ve buraya da sol anl***** gelen Şam adı verildiğini anlatmaktadır . Ardından Şam’ın bu ismi almasının diğer nedenlerini sayar; bu yörede siyah, beyaz gibi çeşitli renklerde toprakların, taşların, bitki ve ağaç çeşitlerinin bulunması ve bu çeşitliliğin Arapça karşılığıالشامة (eş-Şâme), الشام (eş-Şâm) ve çoğulu شامات (Şâmât)’tır. Bu şehre, buraya ilk yerleşen kişinin Nuh’un oğullarından Sâm olduğu kabul edilerek Sâm adı verildiği görüşü hemen bütün kaynaklarda geçmektedir. Yazar bu görüşe de eserinde yer vermiştir .
Aralarındaki ateşli tartışmalarda çeşitli gramer konularını gündeme getiren Basra ve Kûfe gramer okulları arasındaki tartışmalardan biri deاسم (İsm) sözcüğünün اسم kökünden mi yoksaوسم (vesm) kökünden mi türediğidir.
Özel amaçlarla çeşitli eserlerde yer verilmiş bu tür iştikak açıklamalarına eski olsun yeni olsun çoğu eserde rastlamak mümkündür. Yakın çağda Katip Çelebi, el-Cevherî’nin es-Sıhâh adlı eserinden nakille “Fezleketu Akvâli’l-Ahyâr fî ‘Ilmi’t-Târîh ve’l-Ahbâr” adlı eserinde tarih sözcüğünün türeyişi ve anlamı hakkında bilgi vermiştir. Bu sözcüğün أرخ (erreha) ya da ورخ (verreha) şeklinde kullanıldığını ve yaban ineği yavrusu anl***** gelen الأرْخ (el-erh) ya da الإرْخ (el-irh) kökünden türediğini söylemiştir .
İştikak konusuna özel olmayan bu tür çalışmalar dışında konuya özel çalışmalar, H.II. yüzyılın başlarından itibaren görülmeye başlanmıştır. Yazarların bir çoğu bu konuda yazdıkları kitaplarına hep aynı adı “İştikâk” adını vermişlerdir. Bunlardan Ebû Ali Muhammed b. Mustenîr b. Ahmed el- Kutrub (ö.h.206), Ebû el-Hasan Said b. Mes‘ade el-Mucâş‘î el-Ahfeş el-Evsat (ö.h.215), Ebû el-Abbas Muhammed b. Yezid b. ‘Abdulekber el-Ezdi el-Mubarred (ö.h.285), Ebû Tâlib Mufaddal b. Seleme b. ‘Âsım el-Kufi (ö.h.300), Ebû İshak İbrâhim es-Sirrî, b. Sehl ez-Zeccâc (öl.h.311) adlarını sayabiliriz.
Bu tür kitaplar dışında, Ebû Muhammed ‘Abdullah b. Ca‘fer b. Muhammed İbnu Dersteveyh (ö.h.330) , Ebu’l-Hasan ‘Alî b. ‘İsâ (ö.h.384) el-İştikâku’s-Sağîr ve el-İştikâku’l-Kebîr konusunda eserler vermişlerdir.
İştikâk konusunda verilen eserlerin büyük bir bölümü de ülke, kabile, şair Allah ve Peygamberin isimlerinin türeyişleri hakkındadır. Bu eserlere Ebû Ca’fer Ahmed b. Muhammed b. İsmâ‘îl en-Nahhâs (ö.h.339)’ın Kitâbu’l-İştikâk li-Esmâ’illâh, Ebû’l-Kâsım ‘Abdurrahmân b. İshâk ez-Zeccâcî (ö.h.339)’nin İştikâku Esmâ’illâhi Te‘âlâ ve Sıfâtihi Ebu’l-Huseyn Ahmed b. Fâris b. Zekeriyâ er-Râzî (ö.h.395)’nin , Tefsîru Esmâ’i’n-Nebî Ebû ‘Ömer Muhammed b.‘Abdulvâhid el-Mutarriz (ö.h.311)’in Tefsîru Esmâ’i’ş-Şu‘arâ’ , Ebu’l-Feth ‘Osmân b. Cinnî en-Nahvî (öl.h.392)’nin el-Mubhic fî İştikâki Esmâ’i’ş-Şu‘arâ’ , Ebu’l-Munzir Hişâm b. Muhammed b.Sâ’ib el-Kelbî (ö.h.204)’in İştikâku Esmâ’i’l-Buldân , Huccetu’l-Efâdil Ebû’l-Hasan ‘Alî b. Muhammed el-‘Umrânî el-Harezmî (ö.h.560)’nin b. Dureyd el-Ezdî (ö.h.321)’nin İştikâku’l-Esmâ’ veya İştikâku Esmâ’i’l-Kabâ’il adlarıyla bilinen eserleri örnek olarak verebiliriz.
İbnu Dureyd bu eserinde Hz. Muhammed’in babasının ve annesinin, amcalarının, amca oğullarının isimleri ve bu isimlerin türeyişi konusunda bilgi vererek eserine başlar. Örneğin Hz. Muhammed’in bu adının (مُحَمَّد ) el-Hamd (الحَمْد) sözcüğünden geldiğini, el-Muf’a‘al (الْمُفَعَّلُ) formunda mübalağa ifade eden bir sıfat olduğunu belirtir . Bundan sonra yazar çeşitli kabile ve kişi adlarını açıklayarak eserine devam eder.
Arap dilini inceleyen bir çok oryantalist bu konudaki eserlerinde fiil çekimi ve türetme (sarf) konusunda “derivation” başlığı altında incelemişlerdir. Sözcüklerde idğâm , ibdâl, i‘lâl gibi yollarla yapılan şekil değişiklikleri de bu başlık altında incelenmiştir.
Halkın konuşma dilinde yaptığı yanlışlıkları inceleyen ve bunların kökenini araştırıp doğrularını veren eserleri de bu konuya dahil etmemiz doğru olacaktır. Ebu’l-Kâsım b. ‘Alî el-Harîrî (ö.h.516) Durretu’l-Gavvâs fî Evhâmi’l-Havass adlı eserinde bu tür yanlışlıklara yer vererek doğrularını, kökleriyle beraber açıklamıştır. Bazı şârihler bu esere şerh ve haşiyeler yapmışlar, el-Mu‘arreb adlı eserin yazarı el-Cevâlîkî de esere bir tekmile yazmıştır .

İnci Koçak, Arapçanın Gelişme Yolları, Ankara 1984, s. 2.
Mustafa b. ‘Abdullah Katip Çelebi , Keşfu’z-Zunûn ‘an Esâmi’l-Kutubi ve’l-Funûn, İstanbul 1971, C. I., s. 101.
Arap dilinde fiil çekimi ve türetme anlamında kullanılan sözcüktür.

İnci Koçak, a.g.e., s. 3.
Ebu’l-Mansûr, el-Cevâlîkî Mevhûb b. Ahmed b. Muhammed b.el-Hadir, el-Mu‘arreb, Şam 1990, s. 22-25.
Aslında bu sözcüğün إبَّوْل ve إبّيل şeklinde tekilleri vardır. bkz. Lisanu’l-Arab, 1. bs., Beyrut ts., C. XI., s. 6.
Bu sözcüğün Farsça aslı “seng”tir
Bu sözcüğün Farsça aslı ise “gil”dir.
İbnu Hişâm, es-Sîretu’n-Nebeviyye, Beyrut 1985, C. I, s. 175.
‘Abdurrahmân b. Ebî Bekr as-Suyûtî, el-İktirâh fî Usûli’n-Nahv, nşr. Ahmet Subhi Furat, İstanbul 1975–1978, s. 43.
Arapçada bu sözcük İsbahân ( إصبهان ) şeklindedir.
Yakut b. Abdullâh er-Rûmî el-Hamevî, Mu‘cemu’l-Buldân, tahkik Ferîd ‘Abdul‘azîz el-Cundî, Beyrût 1410, C..I., s. 245.
a.g.e , C. I., s. 245.
Hz.İbrahim’in ikinci eşi.
Hz.İbrahim’in ilk eşi.
Ebu’l-Hasan ‘Alî el-Mes‘ûdî, Murûcu’z- Zeheb, tahkik Muhammed Muhyiddin ‘Abdulhamîd, Beyrut 1988, C..II., s. 47. Bu sözcük muhtemelenسمع (semi‘a) duydu anlamında fiilden emir olan ا سمع (isma‘) duy sözcüğü ile Tanrı anlamındaki ئيل (îl) sözcüğünün birleşmesinden oluşmuş ve “Tanrım duy” anlamındadır.
Yemen يمن sözcüğü Arapçadaki يمن (yumn) uğur, bereket anlamındaki masdardan türemedir. Aynı kökten يمين (yemîn) sözcüğü sağ anlamındadır.
Arapçadaحجَز – يحجُز fiili, engel olmak anlamındadır. حجاز (Hicâz) sözcüğü ise perde, engel anlamındadır. Necid bölgesi ile Tihâme bölgelerini birbirinden ayırır.
El-Mes‘ûdî, a.g.e, C.II., s. 69.
شأم (Şe’m) شؤم (Şu’m) sözcükleri uğursuzluk anlamındadır. Şam sözcüğü de bu köktendir. Şam aslında bu bölgenin adıdır. Şehrin adı Dimeşk’tir ve kurucusu Dimşâk ya da Dâmeşkiyûs b. Ken‘ân’ ın adı verilmiştir. bkz. El-Kâmûs el-Muhît, dâl maddesi.
El-Mes‘ûdî, a.g.e, C.II., s.69.
Aynı eser, C..II., s.70. سام (Sâm) sözcüğündeki س (Sin) harfi Süryanicede ش (Şin) olarak telaffuz edilmiş ve Şam denmiştir. bkz. el-Kâmûsu’l-Muhît, Şam maddesi.
M. Nihad Çetin, Arapça Metinler, İstanbul 1983, s. 122 .
Ahmed İkbâl eş-Şarkâvî, Mu‘cemu’l-Me‘âcim, Beyrût 1985, s. 180-182.
a.g.e., s.182.
a.g.e., s.183.
a.g.e., s. 183.
a.g.e., s. 184.
a.g.e., s. 183.
Ahmed İkbâl eş-Şarkâvî, a.g.e., s. 183.
a.g.e., s. 180.
Ahmed İkbâl eş-Şarkâvî, a.g.e., s. 182.
Ebû Bekr, Muhammed b. El-Hasan b. Dureyd, el-İştikâk, Kahire 1958, s. 8.
Katip Çelebi, a.g.e., C. I., s. 741.

Sam sehrinin arapca adi nedir - Google'da Ara