Sıvı Soğutma Sistemi ve Rehberi

[--Bay X]

Giriş
"Sıvı soğutma" terimi size otomotivle alakalı bir şeyler çağrıştırıyor, değil mi? Aslında sıvı ile soğutma zaten 100 yıldan beridir benzinli motorları soğutmanın en önemli parçası konumunda. Bu durum aklınıza şu soruları getirebilir: Pahalı otomobil motorlarını soğutmak için sıvı soğutma neden tercih edilen bir yöntem? Sıvı ile soğutmayı vazgeçilmez kılan şey ne?

Bu soruların cevabını verebilmek için havayla soğutmayı sıvı soğutmayla karşılaştırmalıyız. Soğutma yollarının verimliliğini karşılaştırırken, meselenin çoğunu ilgilendiren iki kıstasa göre hareket etmemiz gerekiyor: Isıl iletkenlik ve özgül ısı kapasitesi.

Isıl iletkenlik bir maddenin ısıyı ne kadar iletebildiğini belirten fiziksel bir özelliktir. Suyun ısıl iletkenliği havaya göre 25 kat daha fazladır. Açıkçası, sıvı soğutma havayla soğutmaya göre çok büyük bir avantaja sahip çünkü birim zamanda daha fazla ısı aktarımına imkan tanıyor.

Özgül ısı kapasitesi ise bir santigrat derecede bir maddenin ne kadar enerji aldığını veya verdiğini belirleyen diğer önemli bir fiziksel özelliktir. Sıvı suyun özgül sıcaklığı havadan dört kat daha fazladır. Yani belli bir miktar suyu ısıtmak için aynı miktardaki havayı soğutmak için gerekenden dört kat daha fazla enerji gerekir. Burada şunu görüyoruz ki su daha fazla enerji soğursa bile sıcaklığı havaya göre daha az artacaktır ve bu havayla soğutmaya karşı oldukça büyük bir üstünlüğe sahip olduğunu bize bir kez daha kanıtlıyor.

İşte az önce de okuduğunuz gibi sıvı soğutmanın vazgeçilemez cazipliğinin en büyük sebebi havaya göre çok daha verimli olmasında yatıyor. Fakat gene de bu durum onu PC bileşenlerimiz için daha iyi bir çözüm yapmaya yetmiyor, değil mi?

PC'ler İçin Sıvılı Soğutma

Suyun mükemmel ısı aktarım yeteneklerine rağmen, PC'leri su ile soğutmanın bazı ciddi sakıncaları da mevcut. Bu sakıncalardan en önemlisi sıvı soğutucunun elektriksel iletkenliğidir.

Şayet arabanızın ısıyayarını (radiator) suyla doldururken, benzin motoruna yanlışlıkla belirli bir miktar su dökerseniz, bu çok tehlikeli bir durum oluşturmaz; su motora zarar veremez. Diğer yandan, bir bardak suyu bilgisayarınızın anakartının üzerine dökerseniz, bu çok kötü bir durumla sizi baş başa bırakacaktır. Özetle PC dünyasında su soğutma ile alakalı gerçekten büyük bir risk etkeni var.

Su ile alakalı dikkate alınması gereken diğer bir önemli etken ise bakım zorluğudur. Havayla soğutma sistemleri basittir ve tamiri ile üretilmesi ucuzdur ve ısı emicilerin (heat sink) ara sıra tozlarını silmekten başka herhangi bir bakım gerektirmez. Öte yandan, sıvı soğutma sistemleri uğraşması kesinlikle daha zordur. Daha fazla düzenlemeye ihtiyaç duyar ve çok sık olmasa da ara sıra bakımlarının yapılması gerekir.

Üçüncü önemli etken su soğutma sistemlerinin, havayla soğutma çözümlerine göre çok daha pahalı oluşudur. İşlemci, GPU ve yongaseti için piyasadaki bir sürü ısı emicisini 150 doların altında bulabilirsiniz, ancak aynı bileşenleri bir sıvı soğutma sistemi için kullanacaksanız 500 doları rahatlıkla gözden çıkartmanız gerekebilir.

Bütün bu eksiler sıvı soğutma sistemlerini çetin ceviz haline getiriyor. Ancak sıvı soğutmanın ısıl anlamda getirdiği kazanımlar o kadar çekici ki hiç tereddüt etmeden eksi yanlarıyla başa çıkmaya razı oluyoruz.

Günümüzün "kuruluma hazır" sıvı soğutma sistemleri sistem meraklılarını geçmiş senelerde olduğu gibi farklı parça karmaşası içinde kaybolmaktan kurtarıyor; denenip onaylanmış sistemler bunlar. Üstelik sıvı soğutma artık göründüğü kadar tehlikeli olmaktan çıkma yolunda hızla ilerliyor: Elbette PC'lerinizi bir sıvı ile beraber kullanmak her zaman için bir risk teşkil etmekte fakat bu parçaları doğru kullanmaya özen gösterirseniz bu risk her zaman en alt seviyede kalacaktır. Bakımdan bahsetmişken, günümüz soğutucu sıvıları oldukça nadiren yenilenme gereği duyuyor, belki sadece senede bir kez. Eğer soğutması, başarımı kısacası her şeyi ile en iyi bilgisayar benim olmalı diyenlerdenseniz fiyat meselesi sizin için hiç mi hiç sorun olmamalı. Ha garajınızda bir Ferrari, ha bilgisayarınız için kaliteli bir sıvı soğutma sistemi...

Öyleyse bu makalemizde sizin için çok uygun olduğunu varsaydığımız ya da en azından bir sıvı soğutma sisteminin nasıl işlediğini, eksilerinin ve artılarının neler olduğunu kavrayabileceğinizi düşündüğümüz bir ürünü test edeceğiz.

Sulu Soğutma Hakkında Temel Bilgiler

Her PC soğutma sisteminin amacı çalışma sırasında ortaya çıkan ısıyı bileşenlerinizin üzerinden uzaklaştırmaktır.

Geleneksel işlemci soğutucularında ısı, işlemciden ısı emicisine (heat sink) aktarılır ve emiciye temas eden hava yardımı ile dışarı atılır. Fanın buradaki görevi metal ısı emicisinin kanatçıkları arasında dolaşan bu ısınmış havayı daha çabuk uzaklaştırabilmektir. Bilgisayarınızın içinde havayı dışardan kasanın içine doğru çeken ve kasanın içindeki ısınmış havayı dışarıya tahliye eden fanlar mevcuttur. Aşağıdaki şekilde işlemci ısısının hava yardımıyla hangi yollarla dışarı atıldığını görüyorsunuz:

Sıvı ile soğutmada ise mantık gene aynıdır fakat bu sefer soğutucu olarak hava yerine sıvı bir madde kullanılır. Sıvı soğutucu bulunduğu hazneden, kendisini soğutması gereken yere nakleden borulara pompalanır. Sıvı soğutma donanımı bilgisayar kasasının dışına yerleştirilen ayrı parçalardan da oluşabilir veya kasanın içinde de yer alabilir. Aşağıdaki şeklimizde, sulu soğutucu birimi kasanın dışında olan bir soğutma sistemini görüyorsunuz.

Sulu soğutmada işlemciden alınan ısı "soğutma bloğuna" aktarılır. Bir soğutma bloğu basitçe sıvı soğutucu için giriş ve tahliye delikleri bulunan oyuklu bir ısı dağıtıcısı olarak tanımlanabilir. Sıvı bu soğutma bloğunun içinden geçerken ısıyı da kendi içine hapseder ve havadan çok daha iyi soğutma sağlar.

Isınmış sıvı daha sonra bir haznenin içine pompalanır. Hazneden de bir ısıyayara (radyatör) nakledilir ve sıvı bu ısıyayarın içinde dolaşırken bir fan yardımıyla soğutulur. Son olarak soğumuş olan sıvı tekrar soğutma bloğuna doğru pompalanır ve döngü bu şekilde devam eder.

Evet böylece bir PC sıvı soğutma sisteminin temellerini kavramış olduk. Peki ya piyasada ne gibi soğutma seçeneklerimiz mevcut?


En Uygun Soğutma Sistemini Seçmek

Günümüzde su soğutma sistemlerinin üç temel çeşidi bulunmakta ve onları birbirinden asıl ayıranlar barındırdıkları ısıyayarlar, su pompaları ve hazneler (soğutma sisteminin temel bileşenleri). Bu üç temel çeşit dahili, harici veya tümleşik sıvı soğutma sistemleri olarak adlandırılabilir.

Bir tümleşik soğutma sistemi, adından da anlaşılabileceği gibi, PC kasasıyla beraber sunulan soğutma sistemidir. Tüm soğutma bileşenleri kasanın içinde halihazırda bulunduğundan su soğutmalı bir sisteme sahip olmak için en kolay seçenek bundan başkası olamaz. Üstelik sistemin her parçası bütünleştirilmiş halde geldiği için harici parçalara yer ayırıp, onları bir araya getirme zahmetinden de kurtulmuş oluyorsunuz. Kötü tarafı ise elbette eğer tümleşik soğutma sisteminizi yeni bir teknoloji ile değiştirmek isterseniz, PC kasanıza da veda etmek zorunda kalacak olmanız.

Eğer kendinizi PC kasanıza aşık hissediyorsanız ve onsuz yapamayacağınızı düşünüyorsanız, diğer iki seçenek aklınıza yatabilir: dahili ya da harici bir su soğutma sistemi. Dahili su soğutma sisteminde ilgili bileşenleri kasanın içine yerleştirebilirsiniz. Öte yandan PC kasaları çoğunlukla buna el verecek şekilde tasarlanmadıklarından, zor anlar yaşayabilirsiniz. Bununla beraber, az da olsa bu sıkıntıyı çekerek dahili soğutma sistemleri sayesinde çok sevdiğiniz kasanızın estetiğini bozmadan istediğinize kavuşabilirsiniz.

Var olan PC kasalarını değiştirmek istemeyen kullanıcılar için üçüncü seçenek daha önce de belirttiğimiz gibi harici sıvı soğutma sistemleri. Böyle bir sistemde ısıyayar, hazne ve pompa tek bir harici bileşen içinde tutulur. Soğutucu sıvı dışardan kasanın içine pompalanır ve ısınmış olan sıvı kasanın dışına çıkarak haznesine geri döner. Harici sistemin en büyük yararı kasanın içindeki çalışma alanını daraltmak gibi bir sorununun olmaması ve her kasa ile kullanılabilir olmasıdır. Ayrıca daha büyük bir ısıyayarın kullanılmasına olanak tanı*****, tümleşik soğutma sistemlerinden çok daha güçlü soğutma kapasitesi sunabilir. Olumsuz yanı ise dahili ve tümleşik sistemler kadar taşınması kolay olmamasıdır.

harici soğutma sistemi

Bizim yapacağımız uygulamada taşınabilirlik çok da önemli değil fakat eski kasamızı kullanmak istiyoruz. Ayrıca harici bir ısıyayarın yüksek soğutma gücü de bizi kendine çekiyor. O yüzden bu rehberimiz için harici bir soğutma sistemini kullanmayı kararlaştırdık ve Koolance firması bize güzel bir ürün sunacak kadar da nazikti açıkçası: EXOS-2 sıvı soğutma sistemi.

EXOS-2, 700 Watt'ın üstündeki soğutma gücüyle oldukça güçlü bir harici su soğutma sistemi. Tabii bu 700 Watt güç tükettiği anl***** gelmiyor (çok daha az enerji harcıyor) ama 25 derece oda sıcaklığında 55 santigrat derece sıvı sıcaklığı için 700 Watt'lık ısı enerjisini dışarı atabiliyor, yani tam 700 Watt'lık soğutma yapabiliyor.

EXOS-2, işe hemen koyulabilmeniz için gerekli tüm boru ve eklentilerle beraber geliyor, ancak soğutma blokları hariç. Ne yazık ki bileşenlerinizi soğutmaya başlayabilmeniz için ilgili blokları satın almanız şart.

Sonuç

Sıvı soğutmayla aldığımız sonuçları incelersek bir şey açıkça görülecektir: Sıvıyla soğutma havayla soğutmadan çok daha üstün ve verimlidir.

Sulu soğutma artık sadece PC uzmanları için yararlı ve olmazsa olmaz bir araç değil; yavaş yavaş sistem meraklıları için de uygun bir şekle bürünüyor. Ayrıca günümüzün sulu soğutma sistemleri (EXOS-2), eskiden olduğu gibi ancak "muslukçuların" anlayabileceği bir uğraş olmaktan da çıkmış durumda ve kurması oldukça basit sistemler. Tüm bunlara ilaveten biraz ışıklandırma ve stil sahibi kutularla, modern su soğutma setleri çok şık görünebilir!

Eğer bir sistem meraklısı iseniz ve ısı emicileriyle derin anılarınız varsa, sıvı soğutmaya geçmeniz mantıklı bir adım olacaktır. Evet, haklısınız bazı riskleri de var ve ekipmanları hava soğutma ekipmanlarına göre oldukça pahalı fakat size sunduğu yarar kesinlikle göz ardı edilemez.

Alıntı..