Kafkasya halk danslari

[doğangüneş]

Dünya kültür haritasinda büyük özgünlük sergileyen Kuzey Kafkasya'da halk danslari da gerek ritim, gerek müzik, gerek figür olarak farkli etnik gruplarin karakterlerini, geçmislerini, ve sosyal dinamiklerini yansitmasi açisindan ayrica incelenmesi gereken bir konudur.

Tarih boyunca bu daglardan gelip geçen halklar bu cografyada yasamanin geregi olan sürekli devinim ve aktiviteyi danslarina da tasimislardir. Kafkasya'da dans, hem duygularin, hem beseri iliskilerin ifadesi olarak gerek nesede, gerek hüzünde, gerek barista, gerek savasta Kafkas insaninin yasam karsisindaki durusunun önemli bir ifadesidir. Yasanilan sürgün ve soykirimlara ragmen bölge halkinin dipdiri bir sekilde varligini sürdürmesinin önemli dinamiklerinden birisi de danstir. Dünyanin her yanina dagitilmis sürgün nesiller hala yasadiklari her yerde ayni müzik esliginde ayni danslari yaparak kültürel kimliklerini yasatmaktadir. Bir Ürdünlü Çerkesin, bir Kosovali Çerkes ile, bir Türkiyeli ile birlikte dans edebilmesi ulusal kültürün tarih boyunca hiçbir sürgün halkin beceremedigi kadar korundugunu göstermesi açisindan enteresandir.

Yöresel danslarin incelenmesinde Kuzey Kafkasya bölgesel olarak özgün bir bütünlük, kendi içinde de çesitlilik sergiler. Kuzey Batidaki dans figürleri ile Orta Kafkasya, Dogu Kafkasya figürleri temelde ortak bir tavrin bölgesel nüanslarla sergilenisini gözler önüne serer. Tüm bölgede danslarin temel özelligi erkekte magrur, yilmaz bir erkeksiligin, kadinda zarif ve ince bir kadinsiligin gözlemlenmesindedir. Bunun yaninda ayni figürlerle yapilan toplu danslarin az olmasi dansta sinirsiz bir figür çesitliliginin ortaya çikmasini saglamistir.

Kafkas insaninin teskilatçi, bireyci ve bagimsiz yapisini danslarinda gözlemlemek mümkündür. Yasama sevinci kadar hüzün, ölüm ve felaketler de danslarda ifadesini bulur.
Sürgün öncesi kabileler arasinda farkli olan danslar sürgün cografyasinda tüm kabileler tarafindan benimsenmis ve sergilenir olmustur. Bununla birlikte hala her dansin çiktigi kabileyi tespit etmek mümkündür.

Abhaz danslari
Özgün Kafkas motifleriyle Karadeniz figürlerinin belirgin oldugu danslardir. Apsuwa adiyla anilir. Çogunlukla bölgenin her yerinde oldugu gibi bir kadin bir erkek olarak oynanir. Kadin ve erkek ayni ayak figürlerini ayni hiz ve ritimle yapar. Çiftlerin uyumu son derece önemlidir. Danslar, bir buçuk vurusluk tempoyla (kalp ritmi) yapilir. Diger gençler tahtalara vurup vokal yaparak müzige eslik ederler. Oyunlar ya Atgara (dügün) adi verilen büyük eglencelerde ya da Açare adi verilen küçük eglentilerde sergilenir. Türkiye'de Adapazari, Düzce, Eskisehir çevresinde yaygindir.

Adige danslari

Wuig. Grup halinde sergilenen bir danstir. Politeist döneme ait bir dini tören kalintisidir. Kiz erkek kol kola veya el ele tutusarak agir bir ritim esliginde ortak figürler yaparlar. Günümüzde dügün açilis ve kapanislari bu dansla yapilir. Tüm yörelerde bilinir.

Tlaperuj. Abhaz danslarina benzer. Parmak uçlarinda yapilan dans anl***** gelir. Bir çiftin uyumlu ayak hareketleriyle sergilenir. Güney Marmara ve Düzce havalisinde oynanir.

Zefako. Agir bir müzik esliginde eslerin birbirlerine karsilikli yaklasip uzaklasarak oynadiklari bir oyundur. Kafe'nin kiyi kabilelerinde görülen seklidir diyebiliriz. Eskisehir'de siklikla oynanir ama adi bilinmez.

Kafe. Kabardey dansidir. Son derece agir basli, ince figürlerle aristokrat Kabardey yapisi ortaya konulur. Gibze adi verilen agitlar veya agir sevda sarkilari esliginde oynanir. Türkiye'de Uzunyayla, Tokat, Bandirma ve Amasya'da siklikla oynanir.

Asetin danslari
(Simd) Ayni hizada kol kola girmis çiftlerce oynanan bir oyundur. Grup halinde kol kola girilmesi bir acem figürü olarak degerlendirilebilir fakat magrur duruslar, agir hareketler ve müzik tüm yönleriyle Kafkasya'yi yansitir.

Çeçen danslari
Çeçenlerce Lovzir, Kabardeylerce Sesen, Kafkasya disinda Seyh Samil, Lezginka olarak anilan hareketli bir danstir. Düzenli bir kalip çerçevesinde oynanmaz ve bu haliyle Çeçen yapisini ortaya koyar. Genel olarak savas danslari olarak kabul edilir.

Dagistan Oyunlari
Kumuk, Lezginka gibi oyunlardir. Temelde diger bölgelerin danslariyla büyük ortakliklar tasimakla birlikte daha Asyali motifler içerir. Kadin figürlerinde bariz farklar vardir. Kiyafet diger yörelerdeki kadar üniform degildir. Farkli ritimler, farkli enstrümanlar esliginde Dagistan cografyasinin etnik zenginligini yansitir.