Afyon Halk Oyunları

[Nil@y]

Afyon Dinar Zeybek ve Kaşıklı zeybek, bir yönüyle de teke oyunları bölgesinde bulunmaktadır. Batı Anadolu’da kadınlar arasında nişan ,düğün ve eğlencelerde oynanan yöre danslarında,dansçılar ellerinde ritim aracı olarak tahta kaşıklar kullanırlar.Yöre giysileri renk ve aksesuar zenginliği olarak Anadolu kadınının ince zevkini yansıtır.Karma oyunların bulundugu bu yörede daha çok Kırık ya da Kaşıklı Zeybek oyunları yer almaktadır. Genellikle erkekler tarafindan oynanan zeybek oyunları yanında, Dinar ilçesinde, kızlar tarafindan oynanan teke yöresi nitelikli oyunların agır bastığı görülmektedir. Afyon'da oynanan oyunların çogu türkülüdür. Saz çalanlar türkü de söylerler. Saz grubunu baglama, darbuka, zilli maşa, ve tef oluşturur. Açık havada bu sazlara davul ve zurna da eşlik eder. Oyunların adları genel olarak türkülerin ilk dizelerinden alınmıştır.

OYUN ÇEŞİTLERİ:

Dam başına asa gomus galbiri, Pençiresi yeşil perde, Heç meze m'olur portakalin dilimi, Efelerin usagı, Buhurcular agır zeybegi, Kadılar zeybegi, Hatçem çıkmış dam başına, Hezin hezin, Yayla yolları.

Oyunlara eşlik eden müzik aletleri şunlardır:

Davul,Zurna,Baglama,Saz,Darbuka,Zilli maşa,Tef

AFYON(DİNAR) YÖRESİ KIYAFETLERİ





KADIN GİYSİLERİ

BAŞA GİYİLENLER

Yazma, pullu hare, ak örtme üzerine çoğunlukla kırmızı çekitme ve veya iki renkli çatma alma bağlanır.Fes başa giyildikten sonra üste maşallah denilen tepelik konur. Gümüş paralı "terlik" giyilir.Üçgen bir başörtüsü bağlanır.Bu ipek yazma veya abonidendir. Alnına mor yada turkuaz krepten "çeki" çikilir.Çekinin yanina çiçek takılır.Beliklerin uçlarına boncuk bağlanır.

Baş: 1 - Hazır olarak yapıldıktan sonra başa takılır 2- Direk başa takılıp yapılır.
Hazır başlıkların en önemlileri; tas, tepelik ve fes, arakçin, taç, tozak ve hotoz'dur. En çok kullanılan baş, bazı yerlerde sırma işlemeli kısa, bazı yerlerde püsküllüdür. Bu başlıklara kumaş sarılır. Örtüler çene altına bağlanır. Arkaya ve omuzlara iliştirilir. Oyalarla zenginleşir

OYALARIN ANLAMI

SÜNBÜL: Aşkın ve mutluluğun simgesidir
MOR SÜNBÜL: Aşık kızı
PEMBE SÜNBÜL: Nişanlı kızı
KARANFİL: Erkek takıyorsa yavuklusu var demektir. Evli kadınlar takarlar
SARI NERGİS: Umutsuz aşkını anlatır
YABAN GÜLÜ OYASI: Erkeği gurbete giden kadını
BADEM ÇİÇEĞİ: Sevdiğiyle evlenecek kızı
ERİK ÇİÇEĞİ: Gelinler bağlar.
BAHAR ÇİÇEĞİ: Kocasıyla arası iyi olmayan.
KIRMIZI ACI BİBER: Kocasıyla arasının acı olduğunu dile getirir.
MÜJDE OYASI: Bebek bekleyen kadın takar
DAL OYASI: Oğlu, kızı olan yeşil yapraklı oya takar
ÇAYİR ÇİME OYASI: Gelin-kaynana ilişkisinin iyi olduğunu simgeler
MEZAR TAŞI: Aradaki soğukluğun ölüme dek süreceğini anlatır

SIRTA GİYİLENLER

Şalvar: Kutnu, yollu kumaş, saten, kadife ve çuhadan, çoğu kere astarlı, uçkurluğu ve paçalar bol büzgülü bir iç giyim parçasıdır.Rengi üçetek ve sarka ile uyumludur

Göynek: Eskiden canfırdan yaka ağzı pullu ve tıg işi işlemeli, şimdilerde bürümcek ve şile bezi kumaştan kollu, kalça üzerine kadar uzun bir iç giyim parçasıdır

Döşlük: Boyundan geçirilip bele kadar kolsuz, üçetek önünden görünecek şekilde işli, göyneği kapatan yakada tek düğmeli bir tür göğüs örtüsüdür

Üçetek: Kol ağızlan yırtmaçlı, önden açık belden itibaren üç parça etekli asil giyim parçasıdır. Al, yeşil (yollu olanlar çok renkli) kutnu, kadife, altıparmak, çiteri dokumadır. Yanları bele kadar yırtmaçlıdır.Önü boydan boya açıktır.Göğüs kısmı bele kadar düğmelerle iliklidir. Kolları uzun, etekleri serbest bırakılır.Süslemeleri yoktur, sadedir. Bütün kenarlan harç ile çevrilidir

1- PEŞSİZ ENTARİLER: Çoğunlukla baştan geçirilmek suretiyle giyilir. Bir adıda "bindallı”dir. Üzerine bel kemeri takılır. "yolaklı bindallı”da denir.

2- TELLİ HARE-PULLU HARE: Takım halindedir. Üçetek, göynek ve şalvardan oluşur

3- TEFE BAŞI: Üçetek, cepken, etek cell (bele kadar olan entari ve şalvardan olu*şur).

Kuşak: Yünlü dokuma kumaştan katlanarak bazan düz, bazan arkada üçgen yapacak şekilde bele dolanır

Sarka: Önden açık, kollu, boyu bele kadar kısa,kırmızı,bordo,mavi,siyah renklerde, kınalı altıparmak kumaş, kadife ve çuhadan bir diş giyim parçasıdır.Üzeri srrma, sim işli, etrafi makrome ve sutaşi süslüdür

Öncek: Eskiden kirmenle eğirilmiş yünden nakışlı dokuma, şimdilerde el tezgahlarında kendinden motifli genellikle bordo renkte dokuma pamuklu kumaştandır
Kolan: 2,5-3 cm eninde 2-3 m uzunluğunda denkli yün eğirilmiş çarpana dokumadır. Öncek üstüne dolanarak püsküllü uçlan arkada serbestçe salınır

Cepkenler: Başlıcaları fermene, fermene salt, hirka yelektir. Yelekler kolsuz olur. Bazı yerlerde kollu gömlek üstüne de giyilir. Cuba, atlas, kadife gibi kumaşlardan dikilir. Bazen de şalvarların yapıldığı kumaşlardan dikilir.Yörüklerde: Üç etekli şalvar,bellerinde kuşak,başlarında iki katli örtü, alınlarına puşu bağlarlar.Emirdağ yöresinde "SAYA" denir

Önlük: Siyah renkte, boydan boya fırfırlı, renkli ibrişimle işlenir.Kırmızı zemin üzerinde olanlan da vardır

AYAĞA GİYİLENLER

Çorap: Eğirme yün, kırmızısı ağır basan renkli iplerle örülmüş nakiş süslü kısa gonçludur. Ayağa yemeni veya kundura giyilmektedir

Takılar: Beşibir yerdeler, hamayli, muska bir dizi haline getirilip takılır. Altın dizilerin kullanılmasına "ifrata" varılmıştır.Bele kemer bağlanırBaş takılan; altın, gümüş dizilerinden oluşan kasaba, arabeli, dulukbasti, Fadime Ana Eli veya boncuklu süslerden oluşmaktadir. Fese dikildiği gibi maşallaha tutturulanları da vardırBoyun takıları; karanfil ve mavi cam boncuk dizileri, beşibirlik ve gümüş para dizilerinden oluşurBaşlarda gedanlar inci, top altın,bronş gibi kıymetlı takılar vardır.Büyük inci tek sıra, küçük inciler birkaç diziden oluşur. Buna "külçe" denir

Süsler: Üçeteğin kol, yaka, etek uçları, önü ve arteteği harçlar, su taşlan, hayat ağacı ve haşhaş kozağı işlidir. Saçlar ince ince örülerek arkada belik yapılır aralarına örük boncuğu takılır.Türkmen kutsal inancına dayanarak giyinir.Süslemede belli sınırlarda kalır.Geometrik şekiller, kutsal sayılara önem verilir. Daha çok geometrik şekiller ağır basar.Yörüklerde süs ve göze görünüş önemlidir.Çiçek desenleri daha çok kullanılır