makbuz senedi-ticaret hukuku

[doğangüneş]

Emtia senetlerinden biri olan makbuz senedi, çeşitli türlerden malların kolayca devredilmesi amacı ile umumi mağazalar tarafından çıkarılabilen bir kıymetli evraktır.

Sadece kendilerini temsil eden senedin el değiştirmesi ile bir mal ya da zahirenin bir kişinin mülkiyetinden çıkıp diğerinin mülkiyetine girmesini sağlayabildiği için, ekonomik açıdan yükleme, boşaltma, taşıma gibi masraflardan tasarruf edilmesini sağlarlar. TK m. 746’ya göre, Umumi Mağazalar’ın çıkardığı makbuz senedinde bulunması gereken hususlar şunlardır:

1) Malı tevdi edenin ad ve soyadı ile meslek ve ikametgâhı,
2) Tevdiatın yapıldığı Umumi Mağaza’nın ticaret unvanı ile bulunduğu yer,
3) Tevdi olunan şeylerin cins ve tutarı ile nitelik ve değerinin bilinmesi için açıklanması gereken hususlar,
4) Tevdi olunan şeylerin tâbi olması gereken bütün resim, harç ve vergilerin ödenip ödenmediği ve sigorta edilip edilmediği,
5) Ödenmiş olan veya ödenecek ücret ve masraflar,
6) Senedin kimin n***** veya emrine düzenlendiğini gösteren bir ibare,
7) Umumi Mağaza sahibinin imzası.

Makbuz senedi ve varanttan oluşan vesikanın dip koçanlı bir defterden koparılması ve defterin Umumi Mağaza’ya ait vesikalar arasında saklanması gereklidir. (TK m. 748) Makbuz senedinin hâmili, masrafları kendisine ait olmak koşulu ile önceden Umumi Mağaza’ya tevdi olunan şeylerin bölümlere ayrılmasını ve her kısım için ayrı ayrı senet verilmesini isteyebilir. Bu takdirde eski vesika geri verilerek iptal olunur. (TK m. 749)

Makbuz senedi emre ya da nama yazılı olarak düzenlenebilir ve her iki durumda da ciro ve teslim yolu ile devredilebilir. Ciro, yapıldığı günün tarihini de içermelidir. (TK m. 750/1) Makbuz senedi ile varant birlikte beyaz ciro ile de devredilebilir. Bu tür bir ciro, her iki senet teslim edildiği takdirde cirantanın haklarını hâmile geçirir. (TK m.750/2) Makbuz senedinin cirosu, bu cironun varant ile birlikte yapılıp yapılmadığına göre farklı sonuçlar doğurur.

Gerçekten TK m. 751 uyarınca makbuz senedi ve varantın birlikte cirosu, tevdi olunan şeylerin mülkiyetini, buna karşılık yalnız makbuz senedinin cirosu, varant hamilinin hakkı saklı kalmak koşulu ile tevdi olunan şeylerin mülkiyetini nakleder. (TK m. 751/bent 1,3)

Makbuz senedinin kaybedilmesi ya da miras ve iflas nedeniyle çıkan uyuşmazlıklar hariç olmak üzere, Umumi Mağazalar’a tevdi olunan şeyler üzerinde haciz, el koyma ve rehin yapılamayacağından (TK m. 753), bir makbuz senedinin hâmili hukuken oldukça güvenli bir durumdadır.

Varanttan ayrılmış bir makbuz senedinin hâmili, varant ile temin edilmiş olan borcun anapara ile vade gününe kadar olan faizlerini, Umumi Mağaza’ya tevdi ederek vade gününden önce de eşyayı çekebilir. (TK m. 754/1) Aynı şekilde, varanttan ayrılmış makbuz senedinin hâmili, Umumi Mağaza’ya tevdi olunan misli eşyadan bir kısmını çekmek istediği takdirde, mağazanın sorumluluğu altında hem çekeceği kısım ve hem de varant ile temin edilmiş borç ile orantılı bir miktar parayı mağazaya tevdi eder. (TK m. 755)

Makbuz senedi, poliçeler hakkındaki zamanaşımı sürelerine tâbidir. Cirantalara karşı başvuru için zamanaşımının başlangıcı eşyanın satış günüdür. (TK m. 760)

Bir makbuz senedini yitiren hâmil, bu senede malik olduğunu kanıtlamak ve teminat vermek suretiyle, Umumi Mağaza’nın bulunduğu yerdeki mahkemeden alacağı izin üzerine, keyfiyetin kararda gösterilen o yer gazetelerinde ilanından ve muhalefet için belirlenecek sürenin geçmesinden sonra ikinci bir nüsha alabilir. İzin, mağazaya tebliğ olunur.

Alacaklının, mağazanın bulunduğu yerde bir ikametgâh göstermesi gerekir. Mağaza sahibi ve borçlu, izin kararına itiraz edebilir. İtiraz üzerine mahkeme derhal hükmünü verir. Hüküm, alacaklının lehine ise, icranın geri bırakılmasına karar verilemez. Ancak, ilgililerin talebi üzerine, tetkik mercii, hüküm kesinleşinceye kadar tevdi olunan eşyanın satışından elde edilecek paranın icra veznesinde saklanmasına karar verebilir. (TK m. 761)

kaynak

[erkişi]

Yeni küçük çapta işyeri açan veya devralanların mutlaka bilmesinde ve uymasında yarar olan konu bu. ayrıca küçük işletmelerin ani kriz veya çıkmaza girmelerindeki birinci unsur konuyu bilmeden uyguladıkları çek, senet işlemleri nedeniyle kendilerini zora sokmak veya m.b (Protestolu senet veya karşılıksız çek) kayıtlarına girmek oluyor. Ülkemizde en çok suistimale açık (adı gibi çek-senet mafyası bile oluşuyor) hukuk dalı ayrıca.