CP (Spastik Felç)

[doğangüneş]

Serebral paralizi kelime anlamı olarak (serebral = beyin , paralizi =felç ) beyin felci demektir.
CP (serebral Paralizi) , doğum öncesi, doğum sırası ve ya doğum sonrası beyindeki bir lezyon (hasar) sonucu ortaya çıkan nöromüsküler( kas – sinir) bir bozukluktur.
Serebral paralizi ilk defa 1862 yılında İngiliz ortopedist W.J. Little tarafından tanımlanmıştır. Kullanılacak terimler üzerinde uzun süren tartışmalar sonucunda Serebral paralizi terimini ilk defa 1947 yılında Phelps kullanmıştır. Halen Little hastalığı , konjenital dipleji , konjenital (doğumsal ) spastik paralizi ve spastik terimleri halen kullanılmaktadır.
Halk arasında bilinen en yaygın ismi “ SPASTİK” tir.
CP herhangi bir nedenle beynin motor ( hareket kontrol merkezi) merkezindeki hücrelerin ölümü ile karakterizedir. CP ilerleyici değildir. Ancak çocuk , merkezi sinir sistemindeki hasarla gelişmek zorunda olduğu için belirtiler yaşantısıyla birlikte değişiklik gösterir. Bu nedenle erken tanı , hastalık kalıcı şekil bozukluklarına neden olmadan tedaviye başlanması açısından büyük önem taşır.
Bu çocukların % 80 ininde zeka normaldir. Ancak çocuklar normal zihinsel gelişimlerini fiziksel hareketlikleriyle tamamladıkları için CP li çocuklarda zihinsel gelişimlerini diğer çocuklara göre daha geç tamamlama yada zihinsel gelişim geriliği oluşma riski vardır. Bununla beraber CP li çocuklarda özellikle atetoid tipte üstün zekalılıkta gözlenmiştir.

CEREBRAL PARALİZİNİN TİPLERİ
Başlıca 5 tipe ayrılır:
1-spastik tip
2-hipotonik tip
3-atetoid tip
4-ataksik tip
5-mixt (karışık) tip
1-SPASTİK TİP
Spastik , gergin ve ya sert kas anl***** gelir. Kas sertliği , hareketin yavaşlamasına ve harekette kontrol güçlüğüne neden olur. Beynin lezyona uğramış kısmından gelen yanlış emirler çocuğun hareketini zorlaştırarak vücudun tipik pozisyonlarda tutulmasına neden olur. Bu durum çeşitli hareket kayıplarına sebep olmaktadır. Zamanla deformiteler ( şekil bozuklukları) gelişebilir.
Kas sertliği ( spastisite) çocuk sinirli olduğunda , aşırı çaba gösterdiğinde ve ya hızlı hareket ettiğinde daha da artar. Vücudun bir parçasından diğerine spastisitedeki yer değişikleri baş pozisyonundaki değişikliklerle birlikte meydana gelebilir.
Spastik tip , CP’nin en yaygın tipidir. Spastik bir çocuk etkilenen vücut kısmına göre tanımlanır.

a- Spastik tetraparazi: Tüm vücut etkilenir. Baş kontrolu zayıftır. Kollar içe dönmüş ve dirsekler bükülmüştür. Eller yumruk şeklindedir. Bacaklarda içe dönmüş ve birbirini çaprazlar tarzda durur. Ayağa kalktığında parmak ucunda duruş görülür.

b- Spastik diparazi: Bacaklar kollardan daha fazla etkilenmiştir. Kollar hafifçe beceriksizdir. Bacaklar içe dönmüştür ve birbirini sıkıştırır tarzdadır. Ayağa kalktığında parmak ucunda duruş görülür.
c- Spastik hemiparazi: Bir taraf kol , vücut ve bacak etkilenmiştir. Kol içe dönmüş ve dirsek bükülmüştür. El yumruk şeklindedir. Bacak içe dönmüş ve dizden bükülmüştür. Ayağa kalktığında parmak ucunda duruş görülür.

2-HİPOTONİK TİP
Hipotonik kas zayıf ve gerginliği az kas anl***** gelir. Kasta normal gevşekliğin ötesinde bir gevşeklik vardır. Eklemlerinde de gevşeklik görülür. Bu nedenle çıkık oluşma riski yüksektir. CP’nin ender görülen bir tipidir.

3-ATETOİD TİP
Atetoz kontrolsüz hareketler anl***** gelir. Bunlar çocuğun bacak , kol , el ve ya yüzündeki sarsıntılı yada yavaş yılanvari hareketlerdir. Bu hareketler çocuk heyecanlandığında kızgın ve ya daha az sakin olduğu durumlarda daha şiddetlenir. Bu istemsiz hareketler sertlikten gevşek duruma doğru kas değişiklikleri olarak görülür ve kaybolur. Deformiteler gelişime daha az ilişkilidir. Sürekli kas değişiklikleri çocuğu sabit pozisyonda tutmak için zorluk oluşturur. Bu nedenle dengesi zayıflar. Yüzde etkilenme varsa açık ve yeteri, kadar anlaşılabilir konuşma olmaz. Atetoid çocuklar gevşek ve hipotoniktir. 2- 3 yaşlarında yavaş yavaş kontrolsuz hareketler ortaya çıkar.

4-ATAKSiK TiP
Sarsıntılı, değişen, titrek hareketler anl***** gelir. Bu sarsıntılı hareketler yalnızca çocuk elleri ile bir şey yaptığında , yürüdüğünde veya dengeyi sağlamaya çalıştığında görülür. Dengesi zayıftır ve bu tipin teşhisi genellikle çocuk yürümeye başladığı zaman konur.

5-MiXT ( KARIŞIK ) TiP
Çoğu çocuk CP ‘nin tek bir tipinden daha fazla özellik gösterir. Örneğin bazı çocuklar atetoid hareketlerle birlikte seyreden spastik serebral paralizi ye sahiptir.
CP İLE BİRLİKTE GÖRÜLEN RAHATSIZLIKLAR
MENTAL BOZUKLUKLAR: İki şekilde olur:
1. mental bölgelerin direkt etkilenmesi olmadan :
Çocuklar normal zihinsel gelişimlerini fiziksel hareketlikleriyle tamamlarlar . CP li çocuklarda fiziksel hareketlilik daha az olduğu için normal zihinsel gelişimlerini diğer çocuklara göre daha geç tamamlama yada zihinsel gelişim geriliği oluşma riski vardır.
2. mental merkezlerin direkt etkilenmesi ile:
Bu çocuklarda motor merkezler etkilenirken ayrıca beyinde mental yani zihinsel aktiviteleri yöneten merkezde de lezyon ( hasar) oluşmuştur. Bu nedenle yaşıtlarını geriden takip etme ya da zihinsel gelişim geriliği oluşur.

GÖRME BOZUKLUKLARI: İki şekilde olur:
1. görme merkezinin etkilenmesi sonucu görme kaybının olmasıdır.
2. görme merkezi etkilenmemiştir ancak göz kaslarında ki zayıflık ya da spastisite artışı ile gözlerde kayma ve şaşılık olur.

İŞİTME BOZUKLUKLARI: İşitme merkezinin etkilenmesi ile işitme kaybı olur.

KONUŞMA BOZUKLUKLARI: Dört şekilde olur:
1. Konuşma merkezinin direkt olarak etkilenmesi ile konuşma problemleri olur
2. Konuşmanın gerçekleşmesi için gerekli zihinsel yeterliliğin herhangi bir neden ile olmayışı nedeni ile konuşma problemleri olabilir.
3. Konuşmayı sağlayan dil, dudak vb. kasların zafiyeti , bu kaslarda spastisite artışı ya da istemsiz hareketlerin olması nedeni ile konuşma problemleri olabilir.
4. İşitme azlığı ya da yokluğu nedeni ile oluşan konuşma problemleri dir.

NÖBETLER (epilepsi):
Çocukların hepsinde görülmemekle birlikte , her yaşta nöbet başlayabilir. Bu nöbetlerin kontrol edilebilmesi oldukça önemlidir çünkü kontrol edilemeyen nöbetler beyine daha çok zarar verebilir ve öğrenme güçlüğü yapabilir.
Bu nöbetler ilaçla kontrol altına alınabilir. Bu nedenle nöbetleri olan bir çocuğu mutlaka bir çocuk nöroloğunun görmesi gereklidir. Kullanılan ilaçlarla ilgili bilinmesi gereken en önemli konulardan birisi bu ilaçların kesinlikle çok düzenli kullanılması gerektiği ve her hangi bir başka ilaçta kullanılacakken doktoruna danışılması gerektiğidir. Aksi taktirde fayda yerine zarar verebiliriz.
Nöbetleri hafif ve şiddetli olmak üzere 2 ye ayırabiliriz.
- Hafif nöbetler: Çocuk gözünü kırpmadan her hangi bir noktaya bakar ve onun dikkatini çekemeye biliriz. Dudakların ve ya ellerin tekrarlı hareketleri gibi hareketler de olabilir.
- Şiddetli nöbetler: Çocuk oturuyorsa ya da ayakta duruyorsa düşebilir. Bilinç kaybı, kol ve bacaklarda kuvvetli, kontrol edilemeyen , sarsıntılı hareketler olabilir. Ağızdan salya gelebilir ve gözler yukarı doğru çevrilebilir.
DAVRANIŞ PROBLEMLERİ: CP çocuğun kişilik gelişimini ve davranışlarını etkileyebilir çünkü hareket ve iletişim güçlüğüne sahiptir. Bir hata yaptığında daha kolay hayal kırıklığına uğrayabilir ve ya kızabilir. Hemen vazgeçebilir ve ya denemez. Daima sabırlı ve cesaretlendirici olmak gerekir. Zaman zaman da ailelerin yanlış tutumları nedeni ile aşırı inatçı ve bağımlılık düzeyinde aile fertlerinden birine bağlı olabilir. Uygun davranış şekilleri ile ve sabırlı olarak bu problemlerin üstesinden gelinebilir.