Ünlü Şairler

[doğangüneş]

Emir Sultan

Asıl adı Şemseddin Mehmet'tir. Doğum tarihi bilinmiyor. Bursa'da doğmuş, 1429 yılında gene Bursa'da ölmüş.

Emir Sultan, 15. yüzyılın ünlü gizemcileri arasında sayılıyor. Yaşadığı dönemde çok saygı görmüş, ün kazanmış. "Menakıpname" adlı yapıtı ünlüdür. Özellikle Bektaşiler arasında yaygınlaşmıştır. Bu yapıtında Emir Sultan,
başından geçenleri anlatır. Yalın, rahat deyişi dikkati çeker.

[doğangüneş]

Erzurumlu Emrah

Erzurumlu Emrah'ın doğum yılı saptanamıyor ama Erzurum'un bir köyünde doğduğu için kendisine "Erzurumlu Emrah" dendiği anlaşılıyor. Emrah'ın Erzurum'un Tanburacı köyünde doğduğu yolunda söylentiler de var. 1840 yılında Sivas'ın Niksar ilçesine gelmiş, yaşamının geri kalan yirmi yılını burada geçirmiş 1860 yılında ölmüştür.

Erzurumlu Emrah'ın iyi bir medrese öğrenimi gördüğü de anlaşılıyor. Bu yüzden Divan edebiyatını da biliyor. Aruz ölçüsünü kullandığı şiirleri de var. Ne var ki, bunlar sözü edilecek değerde değil.

Erzurumlu Emrah'ın gizemciliğe yöneldiği de şiirlerinden anlaşılıyor. Gizemcilikte de çok başarılı sayılamaz. Erzurumlu Emrah'ın asıl ünü "aşık türü" şiirlerinde kendisini belirliyor. Şiirlerinden çıkarılan sonuçlara göre Sivas'a gelinceye dek Kastamonu, Konya, Niğde illerini dolaşmış. Süresi kısa da olsa çeşitli serüvenler yaşamış, gittiği yerlerde çeşitli evlenmeler yapmış, edebiyata eğilimi olan ileri gelen kişilerce konuk olarak ağırlandığı anlaşılmış. Birbirinden epeyce ırak yerlerde de olsa "Erzurumlu Emrah" adına mezarların bulunması, Emrahoğulları adını taşıyan ailelerin oluşu da dikkati çekiyor. Niksar'da ölmüş.

19. yüzyıl halk şiirimizin önde gelen ozanlarından. Dertli, Seyrani gibi ozanlar arasında adının anılmasının doğal olduğu açık. Erzurumlu Emrah'ın şiirleriyle Ercişli Emrah'ın şiirleri, yaşamları bir süre birbirine karıştırılmış. Şimdi bile birtakım şiirlerin gerçekten hangisinin olduğu düşünülebilir.
20. yüzyıl ozanlarından Tokatlı Nuri, Erzurumlu Emrah'ın belirgin etkisinde kalan onun izinden yürüyen halk ozanlarından biridir. Böylece Erzurumlu Emrah'ın kendisinden sonra gelenler üzerinde de etkinliğinin varlığı ortaya çıkıyor.

[doğangüneş]

Fazıl Hüsnü Dağlarca


İstanbul'da doğdu. Harp Okulu'nu bitirdi. On bes yıl görev yaptıktan sonra ordudan ayrıldı. Basın-Yayın ve Turizm Genel Müdürlüğü'nde çalıştı, sonra
Çalışma Bakanlığı'nda iş müfettişliği yaparak emekli oldu. İstanbul'da Aksaray'da "Kitap'' adlı bir yayinevi açtı (1959-1969).

Dağlarca'nın yetmişten fazla şiir kitabına imzasını attığı bilinmektedir.

Bunlardan başlıcaları:

Havaya Çizilen Dünya (1935),
Çocuk ve Allah (1940),
Daha (1943),
Çakır'ın Destanı (1945),
Toprak Ana (1950),
Aç Yazı (1951),
Türk Olmak (1963),
Haydi (1968),
Horoz (1977),
Nötron Bombası (1981),
Uzaklara Giyinmek (1990),
Dildeki Bilgisayar (1992).

"Dağlarca, kendisinin konularına göre, 'ayrı yaklaşımlar','bağımsızlık savaşı','toplum','Karşı duvar dergileri','yeryüzü','uzay','çocuklarda' diye yedi bölüme ayırdığı yapıtlarında, şunları dile getirir: Çocuk duygularından, çevresinden başlayarak evrene ve Tanrı'ya kadar uzanan duyarlık, toplumsal boyutlu duygu ve düşünceler, sömürgenliğe karşı yeryüzü yurttaşlığı, destansı söyleyişli ulusal duyarlık ve övunç, çocuklarla ilgili temalar. Bütün bu yeni bakış, arayış ve deyişlerle; değişik duyarlığı ve içtenliğiyle adını 'Yirminci Yüzyıl Türk Edebiyatı Tarihi'nin doruğuna yazdıracak olan Dağlarca, özgün ve ölümsüz bir şair olarak yaşayacaktır.'' (Mahir Ünlü / Ömer Özcan, 1990)

Ahmet Necdet,
Modern Türk Şiiri
Yönelimler, Tanıklıklar, Örnekler
Broy Yayınevi, Ekim 1993.

[doğangüneş]

Mahzuni Şerif

Asıl adı Şerif Çırık'tır. 1943 yılında Kahramanmaraş'ın Afşin ilçesine bağlı Berçenek köyünde doğmuştur. Mahzuni de toplumsal sorunlara eğilmeye çalışarak, taşlama, yergi türünde ürünler vermektedir. Çağdaşları içinde Aşık İhsanı ile birlikte ünü en yaygın olan halk ozanlarından biri sayılabilir.

[doğangüneş]

Necip Fazıl Kısakürek

İstanbul'da doğdu. Bahriye Mektebi'nde, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Felsefe Bölümü'nde öğrenim gördü. Devlet adına Paris'e gönderildiyse de, öğrenimini yarıda bırakıp yurda döndü. Öğretmenlik, fıkra yazarlığı, yayıncılık yaptı. 1983'te İstanbul'da öldü.

Şiir Kitapları:

Örumcek Ağı (1925),
Kaldırımlar (1928),
Ben ve Ötesi (1932),
Sonsuzluk Kervanı (1955),
Çile (1962),
Şiirlerim (1969).

Ahmet Necdet,
Modern Türk Şiiri
Yönelimler, Tanıklıklar, Örnekler
Broy Yayınevi, Ekim 1993.

[doğangüneş]

Nazım Hikmet Ran

Selanik'te doğdu. Heybeliada Harbiye Mektebi'ni bitirdi. Hamidiye Kruvazörü güverte subayı iken, sağlık nedeniyle askerlikten çıkarıldı. Bolu'da bir süre öğretmenlik yaptı, daha sonra Trabzon üzerinden Batum'a, oradan da Moskova'ya geçti. Kutv Üniversitesi'nde ekonomi politik öğrenimi gördü. 1924'te yurda döndü. Aydınlık Gazetesinde yayınlanan yazı ve şiirleri yüzünden on beş yıl hapsi istenince Moskova'ya kaçtı. 1928 Af Kanunu'ndan yararlanıp tekrar yurda döndü. Resimli Ay dergisinde çalışmaya başladı. 1932'de yeniden dört yıl hapse mahkum olduysa da, bu kez Onuncu Yıl Affı'ndan yararlandı. Gazetecilik yaptı, film stüdyolarında çalıştı. 1938'de Harp Okulu'ndaki aramalarda ele geçen şiir ve kitaplarıyla orduyu kışkırttığı ileri sürüldü ve 28 yıl 4 aya hüküm giydi. Çankırı ve Bursa cezaevlerinde yattı. 1950'de özgürlüğüne kavuştuysa da sürekli olarak izlenmekten kurtulamadı. Askere alınması kararlaştırılınca tekrar Moskova'ya kaçtı. 25 Temmuz 1951'de T.C.yurttaşlığından çıkarıldı. Bunun üzerine Nazım, Polonya uyruğuna geçti. 1963'te öldü. Moskova'da toprağa verildi. Mezarı oradadır.

Şiir Kitapları:

853 Satır (1929),
Varan 3 (1930),
1+1=1 (Nail V. ile birlikte, 1930),
Sesini Kaybeden Şehir (1931),
Benerci Kendini Niçin Öldürdü (1932),
Gece Gelen Telgraf (1932),
Taranta Babu'ya Mektuplar (1935),
Simavna Kadısı Oğlu Şeyh Bedrettin Destanı (1936),
Kurtuluş Savaşı Destanı (1965),
Saat 21-22 Şiirleri (1965),
Rubailer (1966),
Dört Hapishaneden (1966),
Yeni Şiirler (1966),
Memleketimden İnsan Manzaraları (1966-1967),
Son Şiirleri (1970).

Ahmet Necdet,
Modern Türk Şiiri
Yönelimler, Tanıklıklar, Örnekler
Broy Yayınevi, Ekim 1993.

[doğangüneş]

Hasan Hüseyin Korkmazgil

Gürün'de doğdu. Gazi Eğitim Enstitüsü Edebiyat Bölümü'nü bitirdikten sonra öğretmenliği seçti. Ne var ki, ilk yılında TCK'nin 142. maddesine muhalefetten tutuklandı. Arzuhalcilik, tabela ressamlığı, düzeltmenlik yaptı. Akış dergisinde çalıştı. 1966'da yayınladığı Kızılırmak adlı şiir kitabı da 142. maddeye ayrılık savıyla yargılandı, beraat etti. Ankara'da öldü.

Şiir Kitapları:

Kavel (1964),
Temmuz Bildirisi (1965),
Kızılırmak (1966),
Kızıl Kuğu (1971),
Ağlasın Ayşafağı (1972),
Oğlak (1972),
Acıyı Bal Eyledik (1973),
Kelepçemin Karasında Bir Ak Güvercin (1974),
Koçero Vatan Şairi (1976),
Haziran'da Ölmek Zor (1977),
Acılara Tutunmak (1981),
Filizkıran Fırtınası (1981),
Işıklarla Oynamayın (1982),
Kandan Kına Yakılmaz (1985),
Tohumlar Tuz İçinde (1988).

"Hasan Hüseyin gerektikçe değişik kültür verilerinden -masallardan, türkülerden, ağıtlardan, deyişlerden..- ve edebiyat ürünlerinden- Halk Şiiri'nden, Divan Şiiri'nden, Nazım Hikmet şiirinden, hatta İkinci Yeni şiirden...- yararlanır. Bunlar da yetmezse, kendi mizahçı zekasını kullanır. Özellikle toplumsal karşıtlıklar deşilirken mizah ve yergi yararlı olur. Şairin derin duyarlığı, gür sesi, geniş soluğu, renkli hayali, işlek türkçesi ile diyalektik bir görüş ve insancıl bir bakışa yaslanan hayat ve edebiyat sevgisi, barış ve özgürlük tutkusu, devrim ve bağımsızlık özlemi birbiriyle kaynaşarak etkili bir bileşim meydana getirirler.'' (Asım Bezirci, 1970)

Ahmet Necdet,
Modern Türk Şiiri
Yönelimler, Tanıklıklar, Örnekler
Broy Yayınevi, Ekim 1993.

[doğangüneş]

Gevheri

Gevheri'nin yaşamı da birtakım söylentilere, olabilirliklere dayandırılarak aydınlatılmak isteniyor. Kırım Hanı 1. Selim Giray'ın İstanbul'a gelişinde yazdığı şiirdeki "saygılı tutum"undan onun Kırımlı olduğu sonucuna varan incelemeciler var. Önceleri asıl adının "Mustafa" olduğu sanılırken, sonradan bir şiirindeki "Bir kemter kulundur Garip Mehemmed" dizesinden adının "Mustafa" değil. "Mehmed" olduğu ileri sürülmüştür.

Gene bulunan şiirlerinin incelenmesinden varılan sonuçlara göre Gevheri'nin uzun bir yaşamı olduğu anlaşılıyor. 1737 yılında yaşadığı, ancak çok yaşlı olduğu da ileri sürülen görüşler arasında. Bu duruma göre, Gevheri'nin 1737 yılından sonra öldüğü sonucu da çıkıyor.

Gevheri'nin gençlik çağlarında, 1700 yılında ölen ozan ve hattat Bahri Paşa'nın "Divan Katipliği"ni yaptığı da biliniyor.

Gene elde edilen bilgilere göre, Gevheri'nin iyi bir öğrenim gördüğü, hem aruzu, hem heceyi kullandığı saptanmaktadır. Aşık Ömer'le çağdaş olan Gevheri'de de Osmanlıca sözcükler, tamlamalar, "mazmun"lar görülmekte ise de, Aşık Ömer'e oranla daha yalın bir anlatımı, çok daha Türkçe sözcük kullandığı, geleneksel halk şiirine daha bağlı olduğu da görülüyor.

Rumeli sınırlarından Şam'a, Arabistan'a dek birçok yerleri gezip dolaştığı, şiirlerinin verdiği sonuçlar arasında.

Gevheri'nin beliren, belirlenen önemi, aruz şiirlerinden çok hece ölçüsüyle, geleneksel halk şiiri doğrultusunda yaptığı çalışmalarda ortaya çıkıyor.