Britanya Edebiyatı

[doğangüneş]

Britanya Edebiyatı Birleşik Krallık Man Adası ve Kanal Adalarının edebiyatıdır. Bu edebiyat başlıca İngilizce yazılmış olmakla beraber Galce İskoçça İrlandaca ve diğer dillerin de edebiyatlarını kapsar:

• Eski Kelt Edebiyatı
• Eski İngiliz Edebiyatı
• Ortaçağda İngiltere Edebiyatı
• Ortaçağda Diğer Edebiyatler
• 1660-18. yüzyıl arası İngilizce Edebiyat
• 16. ila 19. yüzyıl arası İngilizce dışı Edebiyatlar
• 19. yüzyıl İngilizce Edebiyatı
• 1900den günümüze İngilizce Edebiyat
• 1900den günümüze İngilizce dışı Edebiyatlar
• Edebi ödüller

Eski Kelt Edebiyatı
Keltik dili edebiyatı Avrupanın en eski halk dili edebiyatıdır. Bu dil grubuna ait olan Galcenn edebiyat geleneği 6. yüzyıldan beri sürmektedir. En eski örnekleri günümüz Galler Bölgesinde değil kuzey İngiltere ve güney İskoçyada bulunmuştur. Keltik grubunun bir diğer dili olan İrlandaca şiirler 6. yüzyıldan günümüze kesintisiz devam etmiş bir gelenektir.

Eski İngiliz Edebiyatı
Anglo-Saxonlar Almanyada yaşarken kendilerine özgü bir edebiyatları vardı ve İngiltereye bu edebiyatı getirmişler. İşte ilk İngiliz edebiyatını Anglo-Saksonların Almanyadan getirdiği edebiyatları oluşturmaktadır. Anglo-Saksonlar pagan (putperest) insanlardı. Eski İngilizcenin en ünlü eseri Beowulf adlı epik şiirdir. Metnin tam tarihi tartışmalıdır ama çoğu tahmin yaklaşık 1000 yılı civarındadır.

Ortaçağda İngiltere Edebiyatı
7.1. Rönesans Dönemi İngiliz Edebiyatı İngilizcenin yazı diline dönüşmesinde büyük katkıları olan ve Canterbury Hikâyeleri adlı eseri bulunan Chaucer (1340-1400) İngiliz edebiyatında Rönesans’a zemin hazırlayan yazarlardan birisidir."Elizabeth Dönemi "adı verilen XVI. yüzyılda tiyatro ve şiir türlerinde önemli eserler ortaya konmuştur. Rönesans dönemi İngiliz edebiyatının en önemli tiyatro yazarı Shakespeare(1564-1616)dir. Shakespeare dram ve komedya türlerinde hem nazım hem düzyazı hem de her iki-sini birlikte kullanarak başarılı oyunlar yazmıştır. Oyunlarının tamamı beşer perdeden oluşur. Kin aşk dostluk yükselme öç alma gibi hemen hemen tüm insanî boyutları derinlemesine irdelemiştir. Başlıca dramları arasında Romeo ve Juliet Hamlet Macbeth Othello Kral Lear en önemli komedyaları arasında da Venedik TaciriYanlışlıklar Komedyası sayılabilir. Marlowe (1564-1593) ve Ben Jonson (1573-1637) da dönemin önemli tiyatro yazarları arasında yer alırlar. İlk büyük İngiliz şairi olan Edmund Spenser (1552-1599) ise pastoral türde yazdığı şiirlerini Çoban Takvimi alegorik bir destanını da Peri Kraliçesi adlı eserlerinde topladı. Tasvir ve ruh çözümlemelerinde başarılı olan ve üslûba önem veren dönemin son büyük şairi John Milton (1608-1674)un en önemli eseri Kaybolmuş Cennet adlı konusunu Tevrattan aldığı dinî destanıdır. Montaigne gibi deneme türünde başarılı ürünler veren Bacon (1561-1626)un en önemli eseri ise Denemelerdir.
7.2. Klâsik Dönem İngiliz Edebiyatı Klâsisizm akımı İngilterede çok kısa sürmüştür. Bu akımın İngiliz edebiyatında iki önemli temsilcisi vardır: Şiir ve oyunlarıyla Drydon (1631-1700) ve şiirleriyle Pope (1688-1744).
7.3. Romantik Dönem İngiliz Edebiyatı İngilterenin kuzeybatısında yer alan göller bölgesinde bir süre yaşamış olan ve bundan dolayı kendilerine "Gölcüler" denilen Wordsworth (1770-1850) Coleridge (1772-1834) gibi sanatçılar ayrıca Lord Byron (1788-1824) Shelley (1792-1822) ve Keats (1795-1821) gibi şairler bu akımın başlıca temsilcileri arasında yer alırlar.
7.4. 20. Yüzyıl İngiliz Edebiyatı 20. yüzyılda İngiliz edebiyatı en çok roman türünde başarılı ürünler vermiştir. J. Conrad (1857-1941) macera ve deniz romanları yazmıştır. İrlandalı romancı James Joyce (1882-1941) ise klâsik roman kurallarını bir tarafa bırakarak modern roman tarzının örneklerini vermiştir. Kronolojik zaman akışını değil insanın bilinçaltının belirlediği zaman sistemini esas almıştır. İnsanın iç dünyasını kendi mantıkî gerçekliği içinde olduğu gibi sunmaya çalışır. Bir olaydan başka bir olaya bir zamandan başka bir zamana atlar kalemini çağrışımların emrine verir bazen dilin gramatikal sistemini bozar başka dillerden alıntılar yapar kahramanların iç konuşmalarına geniş yer verir. Onun romanları alışılmış klâsik roman kurgusuna uymaz. Dublinler (1914) adlı eserinde on beş hikâye yer almaktadır. Üçü çocukluk dördü genlik dördü orta yaşlılık dördü de sosyal hayatla ilgilidir. Kitap bütün bir roman olarak da okunabilir. Diğer önemli eseri ise Ulysses (1922) adlı romanıdır. O bu romanında Dublin özelinde çağdaş dünyanın bir destanını verirken asıl olarak modern bireyin zihinsel hayatını tüm yoğunluğu ve düşünce karmaşıklığı ile sunmak-tadır. Eserleri genellikle Dublin kenti etrafında yoğunlaşır. V. Woolf (1882-1941) önemli bir İngiliz kadın roman yazarıdır. O da James Joyce gibi bilinç akımı tekniğine başvurmuştur. "Acı" ve "yalnızlık" "kadın sorunları" temalarına ağırlık vermiştir. Romanlarında insan zihninin herhangi bir günde algıladığı şeyleri aktarmaya çalışır. Eserlerinin başlıcaları Jacobın Odası (1922) Perde Arkası (1941) Mrs. Dalloway Orlando Dalgalar Yıllardır.

Vikipedi