Beni kategorize etme

[Gülüm]

İnsan olarak düşünebilen canlılarız ve beynimizde önyargı sistemi devamlı çalışır. Bülent Ortaçgil, Sezen Aksu tarafından da seslendirilen şarkısında söyler ya, “Beni kategorize etme” diye, nedense hep insanları kategorize ederiz. Her şeyi iyi-kötü, ak-kara, güzel-çirkin, yararlı- zararlı diye sınıflandırırız. İnsanları da tanırız, sonra hemen onlar hakkında bir yargımız olur. Bize göre yanlış hareketler yapan, iyilik yapmayan, daima kendini düşünen insanı kötüler sınıfına koyarız.

Herkes tarafından olumlu kabul edilen bazı özellikleri karşımızdaki insandan bekleriz. Bunlardan biri dürüstlükdür. Güvenmek isteriz ona. Bu güveni kazanıncaya kadar, her insana kuşku ile bakarız.

Karşımızdaki insan güvenilir olacak, bu önemlidir, ama aradığımız bir şey daha var. O da karşımızdakinin çıkarlarımıza uygun hareket etmesidir. Bize zarar veren arkadaşlarımızı sevemeyiz. Bunları kötüler kategorisine koyarız.

Bir iki hareketleri ile insanlar hakkında karar verir, hata yaparız. İnsanlar için verdiğimiz yargılarda aceleci olmamamız gerekir. Bunun semeresini daha sonra görürüz. Çünkü insanlar bir iki yanlış yada doğru davranışları ile değerlendirilemez. Bize göre kötü olan bazı davranışlar o insanın kötü olduğu anl***** gelmez, sadece o davranışı yanlıştır. Bunu karşımızdakine anlatmamız gerekir. Bir arkadaşımıza gezmeye gitmeyi teklif ettiniz o da gelmedi, ya da siz onun başkaları ile gezmeye gittiğini daha sonra öğrendiniz. Bu durumda bu arkadaş kötü arkadaş değildir. Seçimini başkaları ile yapmıştır. Bu da onun özgür iradesinin ürünüdür. Ondan bu seçiminin nedenini sorabiliriz, iyi bir açıklama yapamasa da, o kişi kötü arkadaş değildir.

İnsanları sınıflandırmayı hep yaparız. Ev sahibiyiz, kiracı arıyoruz. Bir erkek geldi, evimizi tutmak istiyor diyelim. Hemen sorarız. “Evli misin, bekar mısın?”diye. Evli ise, çoluk çocuğu sorarız. Çocuğu olan kişi, “eve zarar verebilir, alt komşuları rahatsız edebilir”diye düşünürüz. Hele bir de bekarsa, eve çok arkadaşının geleceğini, yine komşuların rahatsız olacağını düşünürüz. Yine bunları düşünmedik evi verdik diyelim, bir müddet sonra, kiracımızdan memnun değilsek, “evden çıkmasını, Almanya’dan oğlumuzun, kızımızın geleceğini, evleneceğini o dairede oturacağını söyleriz. Türkiye’de ev sahiplerinin hep evlenecek olan Almanya’da bir akrabası vardır zaten. Nedendir bilinmez.

Dost edinmek kolaydır. Ama dost kaybetmek iyi değildir. İnsanları iyi kötü diye sınıflandırırken, bir bütün olarak düşünmek de fayda vardır. Hayat güzeldir, daha da güzelleştirmek bizim elimizdedir. Bunun da yolu daha az hata yapmaktan geçer.

ALINTIDIR.