"Namus" kavramı sadece Kadınlar için!

[doğangüneş]

Türk halkına göre, namus kavramı sadece kadınlar için geçerli...

Türk Dil Kurumu’na göre “namus”un sözlük anlamı, toplum içindeki ahlak kurallarına karşı beslenen bağlılık, dürüstlük ve doğruluk.


BM Nüfus Fonu ile Nüfus Bilim Derneği’nin İstanbul, Adana, Şanlıurfa ve Batman’da yaptığı araştırmada, namus kavramının “kadın, kadın bedeni, kadın cinselliği ve bunun kontrol edilmesi” olarak algılandığını gösterdi.

"... Ben olsaydım kızı öldürürdüm." Bu sözleri, Batman'da yaşayan 23 yaşındaki bir genç sarf ediyor. Bunu ailenin ve erkeğin şerefi için yaptığını söylüyor. Söz konusu kişi ise kaçırılıp tecavüze uğrayan bir kadın. Dört ilde yapılan bir araştırmada verilen bu cevaplar Güldünya'nın, Sakine'nin nasıl öldürüldüğünü gözler önüne seriyor.

Birleşmiş Milletler Nüfus Fonu ve Nüfus Bilim Derneği'nin, “Türkiye'de Namus Cinayetlerinin Dinamikleri, Eylem Programı İçin Öneriler” başlıklı sonuç raporu, Türkiye'de uğruna cinayet işlenen 'namus'un nasıl algılandığını çarpıcı anlatımlarla ortaya koydu.

Doç. Dr. Filiz Kardam koordinatörlüğündeki araştırma ekibi İstanbul, Adana, Şanlıurfa ve Batman'da sivil toplum kuruluşlarında çalışan kadınlar, üniversite öğrencileri ve öğretmenler olmak üzere toplam 195 kişi ile görüştü. Araştırmada, 18-25 yaşlardaki erkeklerin daha katı, orta yaşlı erkeklerin ise daha hoşgörülü olduğu ortaya çıktı.

İstanbul, Adana, Şanlıurfa ve Batman’ın farklı mahallelerinde yapılan görüşmeler ise, Türk halkının bu kavramın sadece kadınlar için geçerli olduğunu ortaya çıkardı. Görüşme yapılan kentlerin hepsinde, namus kavramının “kadın, kadın bedeni, kadın cinselliği ve bunun kontrol edilmesi” olarak algılandığı gözlendi.

Görüşmelerden çıkan sonuca göre, “namuslu kadın”;

-Bekaretini korur
-Evlilik dışı cinsel ilişkide bulunmaz
-Düzgün giyinir
-Bir kadından beklenen şekilde davranır
-Geleneklere uygun görevlerini yerine getirir.

İşte, rapora yansıyan anlatımlar:

-19-22 yaş grubu, Şanlıurfalı bir grup erkek üniversite öğrencisi:
"Namus, şu anda yaşamamızın sebebidir. Namus olmazsa, bilmiyorum yani, yaşamanın bir anlamı yok herhalde. Paran olmasın, şerefin olsun. Budur yani."

-Adana, erkek, 39 yaşında, polis: "... Namus eşin aldatması. Kandırma anlamında değil de, başka bir erkekle ilişkiye girmesi. Namusun karındır."

-Şanlıurfa, kadın, 70 yaşında: "... Akıllı kadın namusunu rezil etmez... Çok gezen kadın eyi değildir..."

-Şanlıurfa, kadın, 30 yaşında, ortaokul mezunu: "Boyun eğersen namuslu, özgür ruhluysan namussuzsun..."

-Batman, erkek, 23 yaşında, lise terk: "... İlkokulu bitirmesi yeterli. Bayanlar dışarıda çoğaldıkça, fitneler çoğalır, fitne çoğaldıkça zulümler artar..."

-Batman, erkek, 26 yaşında, lise mezunu: "... Bekâreti gittiği zaman kızın hiçbir bir anlamı kalmıyor."

-Batman, erkek, 34 yaşında, lise terk: "Boşanmaya karşıyım. Karım aldatırsa ya ben onu öldürücem, ya kardeşi varsa, abisi varsa diyecem 'sen öldür'..."

-İstanbul, erkek, 64 yaşında (Tuncelili) "...Kızdır, kaçabilir. Belki biz vermeyecektik... Kişinin hürriyetine kastetme yetkin var mı? Olmaması lazım."

-Şanlıurfa, kadın, 27 yaşında, ortaokul terk: "... Burada bir aşirette sevemezsin. Sevdiğin zaman öldürürler... Bi kız kaçarsa o kız yaşıyamaz."

-İstanbul, erkek, 32 yaşında. İlkokul mezunu (Karadenizli) "... Benim eşim beni aldatsa, mahkeme olayı pek azdır yani, genelde cinayetle sonuçlanır."

-Batman, kadın 29 yaşında, ilkokul mezunu (burun kesme cezasını anlatıyor):

-Neden burnunu kesiyorlar?

-İbret olsun diye, o bizi nasıl küçük düşürdüyse, biz de onu küçük düşürelim...

-Neden parmak değil de burun?

-Parmak olsa saklayabilir çünkü.

-Seni bir erkekle gördüklerini söyleseler, kocan da böyle bir şey yapar mı?

-Yapar. Hem de acımadan.


Bunlar da araştırmaya katılanların tanık olduğu olaylar:

*Batman, kadın, 42 yaşında, okula gitmemiş, Siirtli (cezaevindeki bir adamın karısının başka bir erkekle ilişkisi olduğunu öğrenmesiyle yaşanan öyküyü anlatıyor) "Adam kayınbabasına, 'Kızın böyle böyle yapmış. Hamiledir kızın. Onun hakkı nedir?' diyor. 'Oğlum, bu kızın hakkı, ölümdür. Sen ne diyorsan, seninleyim.' Her şeyi kapattılar, kızı aldılar mezara koydular... "

*Batman, kadın, 42 yaşında, okula gitmemiş, Siirtli: "Amcamın kızı seviyordu, amcam vermedi... Adam kızı kaçırdı... Onu ondan aldılar yine... Kızı öldüresiye dövdüler... Diğer amcam, 'onu öldüreciis, sabaha diyecez ki kız ölmüş, onu götüreciz, gömeciz...' Kızın nenesi evdeydi. Bağardı, dedi, '...torunimi öldürürsen seni şikâyet edecim.' Öldürmediler kızı. Kaçan adama geri verdiler."

*Adana, kadın, 45 yaşında, ilkokul mezunu, Şırnaklı: "Kız kardeşim kaçtı. Ben o aile meclisine girdim. Kimi dedi 'öldürecez'... 'Hayır, affedin' dedim. Zaten çocuğun aklı olsa kaçmazdı. O da 13-14 yaşındaydı... Eğer beni de kaybetmek istiyorsanız, beni de onunla beraber götürün, bu ölüm kararını görmeyeyim. Beni kırmadılar..."

Araştırmaya göre, 18-25 yaş arasındaki erkeklerin bekaret ve boşanma konusundaki fikirleri oldukça sert. Orta yaş ve üzeri erkekler, nispeten daha hoşgörülü. Okur- yazar olmayan, köyde yetişmiş ve güçlü dini bağları olan yaşlı kadınlar ile kapalı geleneksel bir çevrede yaşayan eğitimsiz genç kadınlar dışındaki kadınların, namus konularındaki ifadeleri ise, erkeklerden daha ılımlı. Kadınların büyük bölümü namus kavramını kadın cinselliğine dayandırsa da bekar bir kadının sevgilisiyle kaçarak evlenmesinin namusa aykırı bir hareket olduğunu düşünmüyor. Kadınlar evlilikte sadakatsizlik durumunda ise boşanılması gerektiğini düşünüyor. Aldattığı için karısını kışkançlık sonucu öldüren bir erkeğin durumu ise, “herkesin başına gelebilecek bir olay” olarak değerlendiriliyor.

Araştırmaya göre, katılımcılardan bazıları namus cinayetlerine ilişkin tavır ve fikirleri şöyle:

Namus cinayetlerine tam destek verenler: Bu kişiler açıkça namusa aykırı davranışta bulunmuş kişilerin ölümü hak ettiğini ve namus adına öldürmenin kaçınılmaz olduğunu söylüyor. Bu kişiler namus cinayetleri suçlularına verilecek cezanın artırılmasını da eleştiriyor.

Namus cinayetlerine şartlı destek verenler: Bu gruptakiler, öldürmenin doğru olmadığını, kimsenin öldürmek istemeyeceğini, ancak, kişilerin böyle bir “namusa aykırı davranış” ile karşılaştığında ne yapacağının önceden belli olmayacağını belirtiyor.

Namus cinayetlerine sosyal baskının yol açtığı kaçınılmaz bir hareket olarak yaklaşanlar: Bu gruptakiler, sosyal baskı sonucunda namus için öldürmenin kaçınılmaz hale geldiğini savunuyor.

Namus cinayetlerine tamamen karşı olanlar: Bu gruptakiler, “namusa aykırı davranış” olsa dahi insanların öldürülmemesi gerektiğini ifade ediyor. Bu grubun bir kısmı olayı dine dayandırarak, kimsenin Allah’ın verdiği canı almaya hakkı olmadığını söylüyor. (SD)

alıntıdır