Küresel Eğilimler

[Mevt]

Küresel Eğilimler

CIA, 2015 yılına kadar dünyada beklenti ve hesaplarını içeren bir rapor yayımladı. Küresel Eğilimler 2015 (Global Trends 2015) adlı raporda Avrasya'daki belli başlı ülkelerin, Batı'yla giderek daha fazla mücadele ettiği söyleniyor. Bu ülkeler arasında adları sayılanlar şunlar: Çin, Rusya, Hindistan, Meksika ve Brezilya.
Raporda, ABD'nin uluslararası alanda ekonomik ve kültürel etkisinin gözle görülür oranda azalacağı öngörülüyor. Dünya sahnesine ABD'ye rakip önemli güçlerin çıkacağı belirtiliyor. Bu önemli güçler arasında Avrasya ülkelerinin yanısıra Avrupa Birliği de sayılıyor.

ABD'NİN GÖNLÜNDEKİ DÜNYA TABLOSU

Rapor, CIA'ya bağlı Ulusal İstihbarat Konseyi (National Intelligence Council) ve Amerikan istihbarat örgütleriyle ilişkili vakıf ve üniversitelerden uzmanların Eylül 1999'da başlayan çalışmasının sonucunda ortaya çıktı.
Rapor, Ulusal Dış İstihbarat Heyeti tarafından onaylandı. Heyetin başında CIA direktörü George Tenet var.
Küresel Eğilimler 2015 adlı rapor, dünyada ABD hegemonyası aleyhindeki olguları saptamakla birlikte, önümüzdeki on beş yılda ABD'nin kendisi için çizdiği tabloyu yansıtıyor. ABD'nin dış politikada zorlanacağını kabullenirken, "Biz hâlâ dünyada birinciyiz" demeyi de unutmuyor. Raporda son olarak Güney ülkelerine tehditler savruluyor.

TÜRKİYE İÇ SORUNLARLA BOĞUŞACAK

Raporda Türkiye hakkında şunlar söyleniyor:
"Değişen politik dinamikler, kimlikler arası çatışmalar, ırkçılık, din ve sivil toplumdaki gelişmeler Türkiye'nin iç gündemini oluşturacak. Ankara kendini bölgedeki düşmanlarıyla toplu imha silahları, enerjideki politik ve ekonomik sorunlar ve su kaynakları gibi sorunlarla başa çıkmaya çalışırken bulacak".

ABD'ye göre Türkiye'nin her alanda yaşayacağı sorunlar, ülkenin AB'ye girmesini imkansız hale getiriyor:

"AB üyeleri Türkiye'nin üyeliğine sadece ekonomik performansına göre değil, bu çatışmalar ve politik sorunlarla dolu gündemle nasıl başa çıkacağına göre de karar verecek. Türkiye'nin başarısında kıstas özel sektördeki başarısı ve Batıyla bütünleşmesi olacak".
Rapor ayrıca Türkiye'nin tarihinden, konumu ve çıkarları nedeniyle kuzeyde Kafkasya ve Orta Asya ülkeleri ve güney ve doğu komşuları Suriye, Irak ve İran ile yakınlaşacağı söyleniyor. Fakat, "Çok azı hariç, bu devletler yönetim sorunlarıyla uğraşmak durumunda kalacaklar" denerek Türkiye'ye "ince bir uyarı" yapılıyor. CIA, tehdidi savurmaktan da geri kalmıyor:

"Türkiye sadece kendi sınırları içindeki politik, kültürel ve kimlik sorunlarıyla boğuşmakla kalmayacak, sınırlarında gerçekleşen gerginlikler de ülkeyi etkileyecek."
"RUSYA, ÇİN, HİNDİSTAN, İRAN VE TÜRKİYE ORTA ASYA'DA ATAKTA"
Raporda, Rusya, Çin ve Hindistan ile birlikte İran ve Türkiye'nin Orta Asya'ya doğru yöneldiği saptanıyor.

Rapora göre, 2015'te İsrail komşularıyla sadece sosyal, ekonomik ve kültürel bağlarla soğuk barış gerçekleştirecek. Bir Filistin devleti kurulacak, fakat İsrail-Filistin arasındaki gerginlik devam edecek.

Rapor, Mısır, Suriye, Irak ve İran'ın bölgede öne çıkacağını tespit ediyor. Kuzey Afrika, Avrupa, Hindistan, Çin, Körfez ülkeleri, İsrail, Türkiye ve Hindistan'ın ticaret, enerji, ekonomi, teknoloji, güvenlik alanında işbirliğine gideceği de söyleniyor.

HİNDİSTAN BÖLGEDE GÜÇ OLMAYA ADAY

Rapor, Hindistan ile ilgili gözlemlerine "Hindistan 2015'te büyüyen nüfusu ve teknolojiye bağlı olarak gelişen ekonomisiyle büyüyen bir bölgesel güç olacak" diye başlıyor. Fakat CIA'nın Hindistan'ın 2015'te nasıl bir güç olacağında şüpheleri var.
Rapor, gücü ne olursa olsun Hindistan'ın, Çin ile olan ilişkilerinin arttığını, Rusya, Pakistan, Japonya ve Batı ile bağlarının geliştiğini de ekliyor.

Hindistan'ın geliştiğini ve çevresini de güvence altına aldığını açıklayan rapor, hemen ardından "Çin ve Hindistan büyük gelişme gerçekleştiremeyecek" diye bir giriş daha yapıyor. "Reformu başaramayan Hindistan için de gelişme beklenmesi zor. Pazar arayan ülkeler maddi kurumlarını iyileştirmede başarısız olacak"

GELİŞMENİN YÜZDE 95'İ GÜNEY ÜLKELERİNDE

Dünyadaki gelişmenin yüzde 95'inin güney ülkelerine kayacağı ve şehirleşmenin artacağı söyleniyor. Etkisiz politik sistemlerin hakim olduğu yerlerde artan nüfus ve şehirleşmenin istikrarsızlığa yol açağı belirtiliyor.

1997-1998 Uzak Doğu krizinin tekrarlanacağını öne süren rapor, birçok ülkenin bir sonraki ekonomik krizi atlatmak için şart olan maddi reformu gerçekleştiremediğini söylüyor. "Global enerji kaynaklarındaki dalgalanmanın ekonomiye yıkıcı etkileri olacaktır. Böyle bir sonuç enerji üreten kilit ülkeler arasında ihtilaflara neden olabilir" deniyor.

GÜNEY'E TEHDİTLER

2015'te gelişmiş ülkelere zenginlik ve barış vaadedilirken, Güney ülkeleri için yine çatışmalar, yoksulluk ve savaşlar öngörülüyor. Raporda, "Gelişmiş ülkeler arasında savaş riski çok düşük olacak. Uluslararası toplum varlığını devam ettirecek. Çatışmalar Hindistan'dan Çin'e, Asya'dan ve Ortadoğu'dan gelecek. Dini, etnik, ekonomik ya da politik ihtilaflar sayıca artacak" deniyor.

Dost ve düşman bazı devletlerin, zaman zaman ABD'ye karşı hareket edeceği, fakat bu durumun stratejik ABD karşıtı koalisyonlar yaratmayacağı öne sürülüyor.
Raporda, Asya'nın, Çin ve Hindistan önderliğinde en hızlı gelişen bölge olacağı belirtiliyor. Raporda bu gelişmelere rağmen, Çin ve Hindistan'ın sosyal gerilimler yüzünden ekonomik alanda büyük mücadele vermek zorunda kalacağı yazılmış. Artan enerji ihtiyacını karşılamanın, çatışmalara ve fiyatlarda büyük artışa neden olacağı da ileri sürülüyor.
2015'te Körfez petrolünün onda birinin Batılı pazarların elinde olacağı, üçte birininse Asya'ya gideceği öngörülüyor. Körfez bölgesinin petrol çıkarma kapasitesinde büyük artış olacak ve bu durum dünya enerji pazarında değerlerinin artmasını sağlayacak. Araştırmalar dünya çapındaki petrol rezervlerinin yüzde 80'inin ve doğalgazın yüzde 95'inin halen yeraltında olduğunu gösteriyor.

HÜKÜMETLERİN İŞLEVİ AZALACAK

Rapora göre, devletler 2015'te dünya sahnesinde varolacak, fakat hükümetler teknoloji, hastalıklar, göç, silahlanma ve mali işlerde çok daha az işlev görecek. Devletlerin küresel güçlerle savaşıp savaşamayacağı ve yaptığı işbirliği idarenin kalitesini gösterecek.
Etkili idarenin kıstası işbirliği yapma yeteneği olacak. İşbirliğini başaramayan ve etkisiz kalan devletler sadece küreselleşmenin getirdiği kazancı kaybetmiş olmayacak, aynı zamanda bölgede kazananlar ve kaybedenler arasındaki uçurumu artıracak ve ayrılıkçılığa sebep olacak.

"DIŞ POLİTİKADA ZORLUK ÇEKECEĞİZ"

Diplomasinin daha karışık hale geleceği, somut dış politik amaçlarına ulaşmada ABD'nin zorluk çekeceği belirtiliyor. "ABD hükümeti dışardaki ekonomik ve kültürel etkide daha küçük bir paya sahip olacak"

Uluslararası toplumun Washington'a dayanmasına rağmen, ABD'nin politik hedeflerini gerçekleştirirken kuracağı koalisyonlarda da büyük zorluk çekeceği söyleniyor. "Dünya sahnesinde mücadele ve kontrol edilmesi gereken önemli güçlerin sayısında artış olacak: Çin, Rusya, Hindistan, Meksika ve Brezilya gibi ülkeler ve Avrupa Topluluğu gibi bölgesel kuruluşlar. Kendi çıkarlarını korumak için kurulan güçlü çok uluslu şirket ve kuruluşların sayısında da artış gözlenecek" deniyor.

"AMA YİNE DE BİRİNCİYİZ"

Raporun sonunda ABD, kendini dünya ülkeleri arasında şimdi olduğu gibi 2015'in de en büyük ve güçlü devlet olarak ilan ediyor. ABD'nin global ekonomik, teknolojik, askeri ve diplomatik etkisi 2015'teki bölgesel ve uluslararası kuruluşlar gibi devletler arasında da karşılaştırılamaz derecede olacak. Bu gücün sadece ABD'nin zirvedeki yerini güvence altına almayacağını, aynı zamanda uluslararası sistemin kilidi olduğunu da garantileyeceğini iddia ediyor.

ABD'nin karşılaşacağını iddia ettiği üç dış tehdit

Rapora göre ABD, teknoloji ve silahlanmada en büyük taraf olacak. ABD'nin 2015'te yüzyüze geleceği üç çeşit tehdit olacağı iddia ediliyor:
Birincisi asimetrik tehditler. "Kimi düşmanlar doğrudan müdahalelerden çekinir, fakat çeşitli strateji, taktik ve silahlarla ABD gücünü en aza indirmeye çalışırlar."
İkincisi bölgesel tehditler: "Soğuk Savaş sırasında ve savaştan sonra edindikleri teknolojiyle büyük askeri güçlerini korumayı başarmış az sayıda ülkeden bölgesel tehditler gelebilir."

Üçüncü tehdit: "Nükleer tehdidin de içinde olduğu stratejik tehditler. Rusya, Çin, Kuzey Kore, belki İran ve Irak'ın ABD'ye saldırma kapasitesi var"
ABD bu tehditler arasında en belirleyici olanın asimetrik tehdit olacağını düşünüyor. Bu tehdit ABD operasyonlarının ve stratejisinin merkezi olacak.

'Çin ve Rusya ABD'yi zorlayacak'

Rapor'un Çin'le ilgili bölümü, bu ülkenin gelecek 15 yıl içindeki gelişmesinin belirsizliklerle dolu olduğunu söyleyerek başlıyor. Rapor, Çin'e ilişkin ikili bir öngörüde bulunuyor: "Bir yandan politik sistemini korumaya çalışırken, bir yandan da ekonomik açıdan gelişmeye çalışan Çin, rejimle çelişen sosyal ve ekonomik baskıların artmasına neden oluyor. Çin'in Dünya Ticaret Örgütü'ne girmesiyle gelen yapısal değişiklik ve bilgi teknolojisinin gerektirdiği talepler, yerel ve uluslararası sorunların artmasına yol açacak"
Rapor aynı zamanda, Çin'in politikada esnekliğini, ekonomideki dinamizmini ve Doğu Asya'da giderek sağlamlaşan önderliğini kanıtladığını kabul ediyor. Çin'in bölgede hedeflerine ulaşması için gerçekleştirdiği uzun vadeli askeri programın, komşularıyla uyum halinde olduğu ve bu yüzden ABD'yi zorladığı belirtiliyor.

Uzmanlar ABD'nin Çin'le bölgede büyük bir güvenlik mücadelesine gideceğini söylüyor ve tehdidini savuruyor: "Zayıf ve bölünmüş bir Çin, ya da bölgedeki stratejik avantajını kullanmak için gelişen ekonomik ve askeri gücünü kullanmaya istekli güçlü bir Çin". Raporda, Çin'in bu iki zıt durum karşısında, ekonomik gelişim ve istikrarı için "barışı sağlamayı" esas almaya devam edeceği iddia ediliyor. Ayrıca, Çin'in ekonomideki reform politikasında başarıya ulaşmasının zor olduğu öne sürülüyor.

"RUSYA KRİTİK FAKTÖR"

Raporun Rusya'yla ilgili genel saptaması şöyle:
"Rusya, dramatik bir şekilde azalan kaynaklarına rağmen, dünya liderliğini kazanmak için bugünkünden daha fazla çaba harcayacak."

CIA, Rusya'nın, uluslararası sistemdeki rolünü Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'ndeki yeri aracılığıyla sürdüreceğini, fakat içerde zayıf kalmaya devam edeceğini öngörüyor. Raporda, "Ancak Rusya'da 2015'te gelişecek durumu tahmin edemiyoruz. Rusya kritik bir faktör olacak" deniyor.

Rapor, AB'nin Rusya'yı içine almayacağını, Avrupalıların yine de Moskova ile istikrar ve diyalog üzerinden ilişki kuracaklarını belirtiyor. Raporda, Rusya'nın Avrupa devletleri üzerindeki öneminin azalmasına rağmen, Avrupa'nın ABD ile ilişkilerinde Rusya'yı bir barometre olarak kullanacağı iddia ediliyor. Rapor bunu "Avrupa Rusya'yı, ABD'nin önderliğini ve Avrupa'nın güvenlik çıkarlarını ne kadar koruduğunu denemek için kullanacak" şeklinde açıklıyor.

Rapor için ABD'nin uzman kadrosu seferber oldu

"Küresel Eğilimler 2015" başlıklı raporun oluşturulmasında şu kurumların adı geçiyor: Georgetown Üniversitesi, Maryland Üniversitesi, Endüstri ve Ticaret Stratejik Araştırma Kurumu, Savunma İstihbarat Dairesi, Carnegie Vakfı ve Ulusal Savunma Üniversitesi. Ekim ayında tamamlanan rapor uzmanlarla tartışılıyor. Çalışmaya katılan uzmanlar Richard Cooper, Joseph Nye (Harvard), Richard Haass (Brookings Enstitüsü), James Steinberg (Markle Enstitüsü), Jessica Mathews (Carnegie Vakfı). Rapora son şeklini veren Daniel Yergin Cambridge Enerji Araştırma Şirketi'nin başkanı.
Rapor hazırlanırken bazı kıstaslar belirleyici kabul edilmiş. Bunlar nüfus durumu, doğal kaynaklar, bilim ve teknoloji, küreselleşme, ulusal ve uluslararası yönetim ve tabi bütün dünyada ABD'nin rolü. Bütün belirleyici kuvvetler birlikte düşünülünce, 2015 yılında dünyanın ABD'nin gönlündeki resmi ortaya çıkıyor. alıntı